Wodospady Wiktorii, jeden z siedmiu naturalnych cudów świata.

Znowu coś musiało się zepsuć, a raczej zużyć. Wymiana tylnych amortyzatorów.

Wszystko pakuje się pod koła :)

Rodzinka słoni.

Zabawa.

Żyrafiarnia. Ktoś się doliczy?

Żyrafy w 3D.

Hiena nieświadomie odstrasza potencjalne ofiary lwicy, więc...

...trzeba było pokazać kto tu rządzi.

Nosorożec.

Gepard z rodzinką rozglądający się za czymś do zjedzenia.

Leniwiec afrykański czyli...

...lew.

Wielka migracja dziesiątek tysięcy antylop gnu w poszukiwaniu wody i pożywienia. A za nimi podążają oczywiście ....

..drapieżniki. Lwica z młodymi.

Wyczuwam coś smacznego.

My chyba też musimy stąd wyemigrować... Na wszelki wypadek zamykamy okna i drzwi.

Zabawa młodych hipciów.

Z tym się lepiej nie bawić. A może tylko ziewa?

Dentysta by się przydał... Listerine również :)

Bawół albo jak kto woli żyrafy i ptaszki.

To na razie tyle.

Plantacja herbaty.

SUDAN

Gdzieś na północy Sudanu.

Pustynia Nubijska. 370 km do pokonania. Co prawda nie ten rozstaw osi ale czasem łatwiej tak było jechać niż kopać się w piachu.

Opuszczone stacje kolejowe, nasz główny punkt odniesienia ile nam jeszcze zostało kilometrów.

Wielbłąd któremu się nie udało.

Jedyne miejsce gdzie było trochę piachu.

Nudy. W oczekiwaniu na prom Sudan-Egipt.

Załadunek

Druga barka którą przewożony jest samochód.

EGIPT

Nowalijki. Egipt. Pierwszy "normalny" posiłek od kilku miesięcy.

Tak sobie mieszkają.

Wybory za pasem.

Plakaciki wyborcze.

Będąc tu pierwszy raz 16 lat temu do głowy by mi nie przyszło, że wrócę tutaj na własnych 4 kółkach...

Nasza miejscówka. Prawda, że piękny widok ....

No i z tarasu mieliśmy przedstawienie "Sound & Light" gratis!

AKTUALNIE JESTEŚMY TUTAJ:

Tutaj skończyła się zabawa i przyjemności i zaczęła ciężka przeprawa. Ale jest dobrze.

Najpierw poszły szyby. Wymiana.

Wkrótce, w trakcie przejeżdżania przez tropikalne lasy Kamerunu i pokonaniu kilku ogromnych, błotnistych koryt wypełnionych po brzegi wodą, przestał działać alternator. Próba jego naprawy, ale niestety bez rezultatu.

Prawdziwy pech. Jeszcze nie zdążyliśmy naprawić alternatora, a tu druga niespodzianka. Gdzieś w tropikalnej dżungli, naciskam pedał hamulca i nic. Naciskam drugi, trzeci raz i nic. Wszystko byłoby pod kontrolą, gdyby nie fakt, że akurat jechaliśmy z górki :). Przyczyna - pęknięcie przewodu hamulcowego. A przed wyprawą wymieniłem go na nowy, wzmocniony, w stalowej osłonie...

A to nasz zastępczy pojazd :)

Czasem słońce, czasem deszcz, czyli raz z górki a raz pod górkę.

W poszukiwaniu Pigmejów. Gdzieś tu powinni być...

Wreszcie są. Pigmeje.

Pamiętajcie! Łatwiej przypakować niż urosnąć :)

Propozycja naszej kolacji - afrykański szczur

PANDOLIN. Kategoria: wąsate. Zwierzę ogoniaste, zwinne i zręczne. Uwierzyć w to, że istnieje to już 2/3 sukcesu, ale do spotkania z nim koniecznie potrzebne ślepe szczęście. Wzrok przenikliwy, pyszczek pełen wyrazu.

W poszukiwaniu goryli. Jedynie tutaj żyją ostatnie goryle na wolności.

Tu ja jestem panem i władcą.

Co się tak gapicie!

Cóż za podobieństwo...

Congo-Brazzaville i potężne wybuchy - było trochę strachu, w panice setki ludzi uciekało z miasta myśląc, że to jakieś zamachy lub wojna. Na szczęście okazało się, że to

Dzięki poznanym wojskowym udało nam się dostać do strefy zero i zrobić kilka zdjęć.

Fala uderzeniowa zmiotła wszystko, zniszczyła drzewa i poprzewracała czołgi.

Oficjalnie zginęło ok. 200 osób. Nieoficjalnie mówi się o kilku tysiącach. Na zdjęciu widać jedną ze zniszczonych dzielnic miasta.

Eksplozja była tak silna, że sam tylko podmuch zmiótł z powierzchni większość domów w promieniu 2 km. Jeszcze kilka dni temu stały tutaj dziesiątki niewielkich domków, a teraz kupa gruzów...

Przeprawa przez rzekę Kongo.

ANGOLA

W poszukiwaniu doskonałego noclegu - gdzieś nad brzegiem oceanu tysiące krabów.

Tutaj dzisiaj nocujemy.

3 dni ostrej przeprawy w południowo zachodniej Angoli w poszukiwaniu plemion i wreszcie są - Himba.

NAMIBIA

Wodospady Ruacana na granicy angolsko-namibijskiej.

Zupełnie przypadkiem obok drogi chodzą sobie zebry...

Dlaczego każą zwalniać aż do 100 km/h?

Na żyrafy jest 80 km/h.

Wybrzeże Szkieletów

a to właśnie te szkielety

z tego niedługo też zostanie ładny szkielecik

Przepędziłem wszystkie co do jednej. Ale miałem radochę :)

Przekraczamy zwrotnik Koziorożca

Deadvlei - czyli martwe jezioro

Deadvlei

Pora deszczowa - coraz częściej napotykamy takie niespodzianki

Nocleg i gościna u tubylców, gdzieś na kalaharskiej pustyni

Cenne źródło białka....

DLa wszystkich czytelników i oglądaczy - Wesołych Świąt Wielkanocnych. Niestety kurzych nie było :)

Ciąg dalszy naszych przygód można zobaczyć w części trzeciejKliknij TUTAJ

Aktualnie jesteśmy tutaj:

Wyprawa podzielona została na dwa etapy. Pierwszy z Polski do RPA, wzdłuż zachodniego wybrzeża Afryki czyli przez Maroko, Saharę Zachodnią, Mauretanię, Senegal, Mali, Burkina Faso, Togo, Benin, Kamerun, Kongo, Demokratyczne Kongo, Angolę i Namibię. 3 miesiące prawdziwej, czarnej Afryki. Tak nam się spodobał ostatni wyjazd do Etiopii, że postanowiliśmy wrócić. Tym razem na dłużej. Ale powód pozostał ten sam. Dotrzeć i zobaczyć miejsca, w których wciąż żyją plemiona wg niezmienionych od wieków zasad i tradycji. I jak poprzednio, zrobić im profesjonalną sesję zdjęciową. Taki afrykański Top Model ;) No i zobaczyć słonie i lwy …

A co potem?

Potem powrót wschodnim wybrzeżem czarnego lądu…

Ostatnie pół roku to nieustanne przygotowywania. Sprawdzanie aktualnej sytuacji we wszystkich odwiedzanych krajach, decyzje przez które kraje przejechać, a które ze względów bezpieczeństwa ominąć. Poszukiwanie miejsc, w których mogą zamieszkiwać dziko żyjące plemiona. Sprawdzanie, które drogi są bezpieczne, przejezdne, gdzie są przeprawy, konwoje, itd.

Jednak najważniejszym zadaniem było odpowiednie przygotowanie samochodu. Nic gorszego nie może się zdarzyć, przynajmniej dla mnie, niż utknięcie pośrodku jakiegoś pustkowia, bez odpowiednio przygotowanego i wyposażonego samochodu. I odpowiednio przygotowanego samego siebie. Tak więc ostatnie pół roku to ciągłe wizyty w serwisie, gdzie od podstaw zaznajamiałem się z podstawowymi czynnościami serwisowymi lub awariami, które mogą się wydarzyć podczas takiej wyprawy. Musiałem się nauczyć jak samodzielnie poradzić sobie w każdej sytuacji, awarii samochodu, utknięciu w wielkim błocie czy zwykłej przeprawie przez rzekę.

Oprócz tego podwozie samochodu zostało obudowane specjalnymi osłonami oraz zamontowano blokadę dyferencjału. Nadwozie wyposażone zostało w solidne zderzaki, boczne relingi, snorkel, wyciągarkę, dodatkowe oświetlenie oraz bagażnik na którym zamontowane zostały zapasowe koła, podnośnik oraz trapy piaskowe. Z tyłu, w specjalnie skonstruowanej zabudowie skrzyniowej zamontowany został dodatkowy zbiornik paliwa, kompresor do pompowania kół, gaśnica, części zamienne, zbiorniki na wodę oraz jedyny luksus, lodówka. Reszta miejsca została przeznaczona na jedzenie, ubrania, sprzęt biwakowy oraz fotograficzny. Z kolei dach zabudowy skrzyniowej został specjalnie wzmocniony aby można było na nim bezpiecznie rozbić namiot. Do tego jeszcze w kabinie przetwornica napięcia 220V oraz dodatkowe akumulatory. To z grubsza wszystko. W taki oto sposób zwykły samochód terenowy przeistoczył się w samochód wyprawowy.

Prace trwają.

A w międzyczasie kurs pierwszej pomocy. Niestety, niezbyt przydatny w Afryce, gdyż większość z ćwiczonych wypadków i tak kończyła się oczekiwaniem na wezwaną pomoc. Niestety w Afryce ona po prostu nie nadejdzie. Trzeba radzić sobie samemu. Dlatego nasza apteczka to dwie walizki z niezbędnymi lekarstwami, antybiotykami, testami na malarię, zastrzykami i kroplówkami. Mały ambulans ;) To tyle pokrótce, a teraz wracamy do wyprawy. W miarę możliwości, ograniczonych głównie dostępem do internetu będziemy starać się umieścić trochę zdjęć, natomiast szczegółowa relacja oraz zdjęcia sesyjne po powrocie…. Trzymajcie kciuki.

DOOKOŁA AFRYKI

31.12.2011 / 01.01.2012

Nowy rok witaliśmy gdzieś na francuskim parkingu.

Maroko – jeszcze nie prawdziwa Afryka

Fez. Mięsny pod pechowym wielbłądem.

Aït Ben Haddou z oddali.

Aït Ben Haddou z bliska.

Marakesz - uliczna kuchnia - smacznie ale drogo.

Marakesz nocą.

Sahara Zachodnia

Odpoczynek. Po prawej Sahara, po lewej Ocean Atlantycki, a w środku Jola.

Mauretania

Początek przygód na Saharze.

W poszukiwaniu oazy El Bayyed, przymusowy nocleg gdzieś na Saharze. Zgubiliśmy się ale na szczęście wszystko dobrze się skończyło. I w 10 minut nauczyłem się obsługi trapów piaskowych i jazdy na wydmach.

Niezwykła gościnność spotkanych tubylców. Gdyby nie nasz grzeczny acz stanowczy sprzeciw na kolację podano by pieczoną kozę (do wyboru, do koloru spośród biegającego obok stadka).

Na granicy mauretańsko-senegalskiej.

Senegal

St.Louis. Na plaży.

Wszystkożerne kozy.

Nocleg nad brzegiem oceanu. Jaka to planeta tak jasno świeci?

Murzynek o zachodzie.

Jeszcze jeden, jeszcze jeden...

Odpoczynek wśród baobabów.

Pralnia ręczna.

I jeszcze wiaderko.

Guziec afrykański

Nie zejdziemy bo za krzakami pewnie czai się lew...

Robi się tłoczno a wody coraz mniej

Łowca krokodyli

Wynajęliśmy przewodnika aby ułatwił nam sfotografowanie dzikich plemion Senegalu. Nie pomógł, a nawet zaszkodził. Potem cud ! Spotykamy księdza, Polaka, który tuż obok prowadzi misję (pierwszy po prawej). Powiedział, że jeśli chcemy zrobić zdjęcia to trzeba iść do wiosek do których trafia jedynie ksiądz lub lekarz.

MALI

Heloo....

A kuku...

Fulanka

Na targu w letargu

KRAINA DOGONÓW – MALI

Błotny meczet - 100% błotna papka z domieszką słomy. I co rok, po porze deszczowej, obowiązkowy remont.

Zaczaiłem się na rowerzystów i mam...

Kraina Dogonów - wciąż zamieszkałą przez Dogonów.

Jedna z wiosek Dogonów na zboczu skalnym.

Akurat się napatoczył - wioska Dogonów w odddali.

Wioska Dogonów z bliska - dziesiątki malutkich chatek

Z bliska

Na szczycie jednej z wiosek, tuż przed sesją zdjęciową.

Krokodyl zaliczony. Pozostał jeszcze lew i słoń... No i słoń.

Ostatni nocleg u Dogonów.To jak dotąd najciekawsza część Afryki

TOGO

Słoń zaliczony.

Ciekawe kto był bardziej wystraszony. A potem w nogi....

BENIN

Świątynia tygrysów już kiedyś była. A teraz świątynia pytonów.

Trochę street photography.

Targ fetyszy. Zakupy przed ceremonią voodoo.

Do koloru, do wyboru.

Jeszcze żywe.

Abomey. Ceremonia przyjęcia młodych adeptów voodoo.

Ouidah. Nocna msza voodoo

Po porannej mszy. Na razie oszczędzę Wam zdjęć z samej ceremonii :)

Ciąg dalszy naszych przygód można zobaczyć w części drugiej Kliknij TUTAJ

AN UNOBJECTIVE HISTORY

I never liked history lessons. An hour of reading boring, monotonous textbooks. Cramming in the dates of the most important events. The subjective views of the teacher, the author of the textbook or the subjective criteria of the chosen curriculum. Finishing with a report card.

To this day not much has changed. Here is an example. The author of a textbook for middle school students (14-16 years) called “Radiation and Protection against Radiation” published by the National Atomics Agency wrote that the events in Chernobyl were just an accident which fell within the 7-level scale of radioactive accidents of nuclear equipment in which 42 people were killed. Laconic, subdued, placating, right? The authors forgot that the events in Chernobyl according to the cited scale were not just an “accident” but a “large meltdown with far-reaching effects”. That not only were the events on the 7-level scale, but that it reached the highest level. That the real number of victims of the catastrophe was not only the 42 people directly clearing the site of the meltdown but also thousands of people who died as a result of illnesses as a result of it. The authors, in a word, didn’t recall the actual sources of the catastrophe, the long-term health consequences, that the USSR kept true information about the catastrophe a secret. Thus, I support the viewpoint of many reviewers of the textbooks that it serves as propaganda and promotion of nuclear energy instead of presenting children with a reliable knowledge of the world around them.

Consequentially, I prefer much more to get to know history by going to museums, watching old documentary films, listening to direct reports of the witnesses of events. It is much easier and more pleasant to absorb the information when you are closer to these events. It is much easier to form your own opinion, having a greater and fuller image of the reality that surrounds us. This must be where my interest in diving in shipwrecks comes from. Located several dozen metres under the surface of the water, the wreck of a military ship is nothing if not a living museum. Additionally, one in which you can touch all the objects without worrying, not receiving strict reprimands from the museum guards. Recent diving in Narvik in wrecks from the Second World War taught me the history of these events much better than many lessons in school.

And it was no different during my last trip to the closed zone in Chernobyl. This time, thanks to obtaining special permits, I was able to get to the area of block 4 of the nuclear power plant, in other words, where everything began. Already during last year’s work on the film Alone in the Zone I was trying to obtain it, but unfortunately without success. Then as a comfort I received permission to enter the area of block 1.  This time attempts to get the permit began a long time before the trip. I needed consent from 3 institutions: the Ministry of Extraordinary Situations, the Department of International Cooperation and the director of the nuclear power plant itself. Each had the right to refuse even if the rest gave their consent. But stubbornness and ongoing pressure on the clerks and dozens of phone calls and faxes finally paid off. Permit acquired! And incidentally, obtaining permission to enter with my own vehicle was a piece of cake. The abandoned zone is the ideal place to test the car before the next trip and latest project. But more on that another time.

NUCLEAR POWER PLANT – REACTOR 4

Immediately after entering the administrative building of the Chernobyl Nuclear Power Plant, named after – and how could it be anything else – Vladimir Lenin, I receive an electronic identification card, without which it’s not possible to enter anywhere. However, even with this power I’ve been given I am not allowed to move about the power plant independently and I must go everywhere accompanied by a worker of the power plant who has been provided. The system is thought out in such a way that when wanting to cross through any gates or doors you need to place your card, after which the power plant worker places his own and enters a password. On the first floor there is a hallway through which you enter the administrative building of the power plant complex. Even before entering I receive a suit of white clothes and the suggestion to get changed. During my previous visit a white apron was sufficient, this time I also receive white boots, socks, trousers, a shirt, gloves and a mask. All because this time I’m also visiting block 4, the real centre of the events, where heightened radiation still persists.

At the beginning of the hallway there is another set of doors. We place our cards in, the worker enters his password. At the end of the hallway there are doors on which there are a telephone and camera. This time, besides the card and password, my guardian uses a special key and phones the power plant security, who open the doors. We enter a high security zone. Safety regulations forbid taking pictures on the premises of the power plant, so many places must only be described in words. Behind the doors there is a hallway which is over a kilometre long along which all the blocks of the power plant are located. After a while I pass blocks 1, 2 and 3 in succession. I looked into the control room of the first one again to take pictures which help me to compare it with the destroyed control room in block 4. Inside there were several people, concentrating on doing work, not paying any attention to me at all. It was here that one year ago I interviewed the block manager, which you can watch in the film Alone in the Zone.

The golden corridor. A hallway stretching over 1 kilometre runs along all the blocks of the power plant. Click on the picture to see the place in Google Maps.

Visit to block 1.

Before entering the area of block 4 I receive a second dosimeter which measures the doses of radiation received in block 4. En route I pass many mats with disinfecting substances. Right in front of the entrance to block 4 once again we go through doors where we repeat the whole safety procedure once again. Then we put on masks and additional protective foil for our shoes. The appearance of block 4 has remained unchanged and still recalls that of 25 years ago. Exposed pipes, conduits, the same wall colours. Suddenly a guard emerges in front of me who opens the door for me and asks how much time I need to be inside the control room. I previously heard from another power plant worker that it’s only possible to be in there for a few minutes so I said that five was enough. I turn off the camera, lighting and enter.

Control equipment of block 4. Click on the picture to see the location of the place on Google Maps.

On the left a newly built wall separating the control room from the reactor.

In this place on the nights of the 25th and 26th of April, 1986 an experiment was carried out which was meant to indicate how long in a meltdown situation, that is after the shutting down of the generator turbines, would the kinetic energy of their revolving movement produce enough electric energy for the needs of emergency control of the reactor. As a result of a series of several successive events, starting from the poor construction of the reactor, the safety procedures and inexperienced workers, it led to the meltdown and explosion of the reactor. It was in this place that history changed its course. Today the interior of the control room of block 4 bears little resemblance to that of 25 years ago. The majority of the equipment, buttons, indicators and dials have been taken down. After deactivation they were used for replacement parts for the remaining functioning blocks of the power plant. Quiet, darkness, dust. Fortunately thanks to my previous visit to the non-destroyed block 1 I know the purpose of specific equipment. Opposite the control panel you can see a recently built concrete wall, the effect of work on building the new sarcophagus. Soon the control room as well as the whole building will disappear, covered by a new, gigantic sarcophagus. Its construction has just entered a crucial stage. After coming out of block 4, we give the dosimeters back and throw out our masks, gloves and foil shoe protectors. The return trip is more obligatory walking through dosimetrical gates which check that we haven’t accidentally become contaminated.

It was obligatory to walk through dosimetrical gates.

View from the roof of block 5 onto blocks 3 and 4. Pripyat at a distance. Click on the picture to see the place where the picture was taken.

Shiny new chimney.

The visit to block 4 was the most important, but not only, reason for visiting the zone. The second was taking pictures of the zone from the air. Late autumn or early spring are the best times for taking this type of picture. The buildings exposed by a lack of leaves become more visible. It’s true that there were slightly fewer permits required for flying over the zone by helicopter, but poor atmospheric conditions could damage the plans more effectively than any clerks. As a result of fog and low clouds, none of the 4 days were suitable for a flight. On the last day, when it was no longer possible to wait, I took the risk and summoned the helicopter. After about an hour, above Chernobyl the loud noise of a helicopter flying overhead resounded. The clouds were so low that it wasn’t even possible to see the helicopter. It was good that it had at least stopped raining.

MI-2. Click on the picture to see the location of the airport.

I drove up to the small military airport where, after a moment, an old, rickety MI-2 landed. Inside there were several batteries attached to the helicopters which, as I believe, were supposed to help it start again. I wavered for a moment, but I thought that since it made it this far it can probably hold on a little longer. So I asked about taking down the door in order to take pictures more freely and I established that we would visit the places which happened to also be illustrations of the current report, which is to say: Chernobyl, Pripyat, Chernobyl-2, Rossoha and Buriakivka. And we’re off.

River port in Chernobyl. Wrecks of barges. Click on the picture to see the location of the place on Google Maps.

Centre of Pripyat. Cultural Centre. Fun fair with Ferris wheel from a distance. Click on the picture to see the location of the place on Google Maps.

Ferris wheel.

Jupiter factory. Pripyat at a distance.

PRIPYAT AND CHERNOBYL

This time I decided to dedicate my visit to Pripyat to rarely visited places. In Pripyat, which is visited by more and more people each year, are there still such places? Yes, there are. Basements. The majority of residential buildings don’t have them, but public buildings, such as schools and the kindergarten had to have additional places to store unnecessary or unused furniture. The location of the rooms under the surface of the ground, lack of windows and complete darkness hinders the encroachment of the destructive effects of nature, tourists and looters so it’s still possible to find many interesting and well preserved objects.

Kindergarten. Children’s masks.

Children’s sleds.

Miniature models of road signs.

In the basement I unexpectedly came across two puppies. They were lying on the ground motionless and gave the impression that they were sleeping. Unfortunately they were dead. Judging from their appearance, they must have died recently.

I didn’t have to wonder for long about where they came from. On the first floor of the kindergarten, among metal children’s beds, I found the answer.

Speaking of darkness, you can’t miss a night visit to Pripyat. I’ve visited Pripyat many times by day, but so far never by night. I was curious.

The view of Pripyat and the nuclear power plant from the 16th storey roof. Click on the picture to see the location of the place from which the picture was taken.

Ferris wheel at night.

CHERNOBYL-2 – Duga-3 over-the-horizon-radar

Traditional radars work on the sight line, which means that the curvature of the earth effectively reduces their scope to several hundred metres. This type of radar, however, has an insufficient range for early detection of a nuclear attack from the United States. At the end of the 1950s, the USSR began work on building an over-the-horizon radar whose range would far exceed the horizon. The basis of its activity hinged on transmitting an exceptionally powerful signal in the direction of the ionosphere which, after being reflected from it, reached a place located far beyond the traditional field of view of normal antennae (beyond the horizon). A small part of this signal came back and was collected by huge complexes of antennae, and the signal was given for analysis by advanced computer systems.

One of these installations was activated in 1976 not far from Chernobyl – the DUGA-3 radar station. It is still one of the largest antennae of its type in the world and the cost of constructing it exceeded the cost of constructing the nearby nuclear power plant. In this period it was the largest project by the USSR and to this day it is a true masterpiece of mechanical engineering. From the very beginning it was a secret building and to deflect attention it was called the radio-telecommunications centre. So many people worked there that a little town had to be specially built for them nearby.

Duga-3 in the fog. Click on the picture to see the location of the building on Google Maps.

"Krug" Ionosphere Control System. Click on the picture to see the location of the building on Google Maps.

Installation work was uncovered immediately by radio operators from around the world because the signal generated by the antenna was able to effectively jam radio and television broadcasts and even communication with long-distance aircraft. The quickly-discovered origin of the signal and its characteristic sound, resembling a woodpecker, led to it being dubbed the Russian Woodpecker. Despite numerous protests, the USSR initially didn’t even confirm that the signal came from them. Only as a result of protests by a larger number of institutions and countries did the Russians admit to carrying out tests and announced works intended to reduce interference. The whole world wondered what the Russians were doing these tests for. It was suspected that they were testing a new form of communication that was meant to replace satellite communication, which is very unreliable during war. Others believed that they were testing a new form of communication with submarines. Conspiracy theories also appeared that the Russians were building tools to control people’s minds. But the one met with most frequently, and as it turned out closest to the truth, was the system of early detection of objects.

Ongoing interference and illegal use of frequencies by the Russians led to the USA preparing special tools to repress interferences caused by the antenna. In turn, a group of American ham radio operators undertook more active work, together they decided to jam the radar, sending a return signal on the same frequency. Their task was blocking the return echo, aiming in this way to force the Russians to change the frequency they used. They called themselves the “Russian Woodpecker Hunting Club” and to this day there is still a poster informing about this spontaneous action:

The Russian Woodpecker Hunting Club

To this day it is difficult to find credible information about the radar. That is why information obtained directly from the participants of these events is highly valuable, and not just any old information. Vladimir Musiec is the last commander of the DUGA-3 radar complex. Vladimir began work in the complex in 1976, that is, several months before the activation of the radar. He initially worked as a personnel manager and eight years later he became the commander of the radar. He was in this position until it was closed, that is, until August 1988. He confirms that the real task of this radar was detecting rockets within the first 2-3 minutes after launching. Such a rocket flies from the USA in about 25-30 minutes, which means that the command had enough time to take the appropriate countermeasures, in other words, in accordance with the military doctrine that was binding at the time, to make a retaliatory attack. The radar was very modern for its time, digital technology had already been used in it in 1980. The equipment never gave false warnings about over-flying rockets. Quite the opposite, the famous events on September 26th showed that the antenna’s work could prevent global nuclear conflict. You can read more about them HERE.

On 26.04.1986 the explosion in the nuclear power plant unexpectedly put a stop to the work of the radar. It was turned off the next morning in fear that radioactive air would leak in through the building’s ventilation systems which could destroy the computers and other electronic equipment therein. Unfortunately this result was not achieved and since this time the radar has been silenced forever. For a year and a half they tried many times to decontaminate the structure and activate it again. With no results.

Returning to the present, the radar complex is very large, it’s not possible to visit it in the course of one visit. This time I visited several new places.

The main safety panel of the transformer station.

Distributing room.

Exhibition hall. In the background a model of the globe explaining the principles of performance of the over-the-horizon radar.

Giant ventilators? A structure of the radar complex that I have yet to identify. Click on the picture to see the location of the structure on Google Maps.

ROSSOHA

I visit the vehicle burial ground in Rossoha every year. The setting of the storage yard and its large area always made it difficult to estimate how many vehicles remain here. But this time there was nothing left to estimate. Besides several choppers and a dozen or so buses, there was nothing left. And just a few years ago there were over 1500 vehicles here that were used to liquidate the results of the accident. Hundreds of trucks, buses, fire trucks, bulldozers, military vehicles and choppers. The burial ground has just ceased to exist. If you click on the picture below you will see pictures of the storage yard from times when it was still full of machines.

Empty machine storage yard. Click on the picture to see the view of the storage yard from a few years ago on Google Maps.

You must be asking what happened to all of these vehicles. After all, they were all still here until recently. I found the answer only when seeing the whole area from the air. Right next to the storage yard there is a large square which the vehicles are currently being moved to. This is where they are meeting their ultimate end. Cut into smaller pieces they are easy to transport and self for scrap. But the most valuable replacement parts were removed and sold in Kiev’s markets soon after the catastrophe when they were still highly radioactive. The remaining empty wrecks of vehicles are no longer as dangerous and in spring they will surely disappear for good. From close up it looks like this:

The square where the machines from the storage yard in Rossoha are stored. The storage yard in Rossoha is in the background. Click on the picture to see the view on Google Maps.

BURIAKIVKA

Buriakivka is a storage place for radioactive waste. Occupying almost 100 ha, the object consists of 30 giant ditches (150×50 metres) in which radioactive waste from the whole zone is buried. Of the 30 ditches, 28 are full and covered with earth, 1 is currently being filled and only one is still free. The first 3 ditches were already filled in 1986 and contain mainly things from Pripyat. Furniture, domestic appliances, goods from shops and even valuables and money. All collected to counteract attempts of theft and transporting radioactive items from the contaminated city. But not everything was buried. Many machines that took part in liquidating the effects of the accident were so highly contaminated that, like in Rosocha, no one knew what to do with them and they were left beside the storage yard. There are over 500 of them here.

Machine storage yard in Buriakivka. In the distance a large tract of land under which radioactive waste is buried. (On the lower right corner you can see the ditch in which radioactive waste is currently being buried). Click on the picture to see the view on Google Maps.

In the storage yard I also found wrecks of MI-24 military helicopters. In the closed zone MI-26, MI-6 and MI-8 helicopters were also used but only the MI-24 was equipped with special equipment to measure the level of radiation in the air. The crew was sealed inside a hermetic cockpit fitted with special filters and air conditioning. Many times it flew very low and slowly over the reactor, testing the level of radiation in specific control points.

Two wrecks of MI-24 choppers. Click on the picture to see what a new MI-24 looks like.

ALONE IN THE ZONE 2

To conclude I must correct my previous statement that there will not be a sequel to the film Alone in the Zone. After over a year spent on trips and production for Alone in the Zone I was convinced that there weren’t that many new interesting places. After several failures in obtaining authorization to access block 4 I thought that I would never manage to show this place. And besides, sequels tend to be worse than the first part, so why disappoint all the fans of Alone 1?

I’ve changed my opinion. I already have several new, interesting places, visions and ideas for new ones. And I promise to try to avoid the rule of sequels. But you have to keep waiting, I need at least 2 more visits to the zone. But I already know that Alone 2 will only be available to people who have the first part. This is a gesture of thanks to them because it was those who bought the film that led to its success. If you don’t have it yet you are invited to here. Premiere in 2013.

P.S.

If you are a photographer, are at least 25 years old and want to join the next trip in spring 2012, write in giving information about yourself to the address arek (at) podniesinski (dot) pl .

NIEOBIEKTYWNA HISTORIA

Nigdy nie lubiłem lekcji historii. Godzina czytania nudnych, monotonnych podręczników szkolnych. Wkuwanie dat najważniejszych wydarzeń. Subiektywne poglądy nauczyciela, autora podręcznika lub subiektywne kryteria doboru programu nauczania. A na końcu jeszcze kartkówka.

Do dziś niewiele się zmieniło. Oto przykład. Autorzy podręcznika dla gimnazjalistów (14-16 lat) pt. ,,Promieniowanie i ochrona przed promieniowaniem” wydanego przez Państwową Agencję Atomistyki napisali, że zdarzenie w Czarnobylu to był tylko wypadek mieszczący się w 7-stopniowej skali wypadków radiacyjnych urządzeń jądrowych, gdzie zginęły 42 osoby. Lakonicznie, stonowanie, uspokajająco, prawda? Autorzy zapomnieli, że zdarzenie w Czarnobylu to wg cytowanej skali, nie był tylko „wypadek” a „wielka awaria o dalekosiężnych skutkach”. Że zdarzenie nie tylko mieści się w 7-stopniowej skali ale że osiągnęło jego najwyższy stopień. Że prawdziwa liczba ofiar katastrofy to nie tylko 42 osoby bezpośrednio likwidujące awarię ale także tysiące osób, które zmarły w wyniku chorób będących jej skutkiem. Autorzy słowem nie wspomnieli o rzeczywistych źródłach katastrofy, o długofalowych skutkach zdrowotnych, o zatajaniu przez ZSRR prawdziwych informacji o katastrofie. Popieram więc stanowisko wielu recenzentów podręcznika, że służy on propagandzie i promowaniu energetyki jądrowej, zamiast przekazaniu dzieciom rzetelnej wiedzy o otaczającym je świecie.

W konsekwencji, dużo bardziej wolę poznawać historię chodząc do muzeum, oglądając stare filmy dokumentalne, słuchając relacji bezpośrednich świadków wydarzeń. O ile łatwiej i przyjemniej przyswaja się informacje będąc bliżej tych wydarzeń. O ile łatwiej wyrobić sobie własne zdanie mając większy i pełniejszy obraz otaczającej nas rzeczywistości. Pewnie stąd moje zainteresowania nurkowaniem we wrakach. Położony kilkadziesiąt metrów pod powierzchnią wody wrak okrętu wojennego to przecież nic innego jak żywe muzeum. W dodatku, w którym można bez obaw dotykać wszystkich przedmiotów, nie narażając się przy okazji na surową reprymendę ze strony strażników muzeum. Niedawne nurkowania w Narwiku, na wrakach pochodzących z czasów II wojny światowej, dużo lepiej nauczyły mnie historii tamtych wydarzeń niż niejedna lekcja w szkole.

I nie inaczej było podczas ostatniego wyjazdu do zamkniętej strefy w Czarnobylu. Tym razem, dzięki uzyskaniu specjalnych pozwoleń, udało się dostać na teren 4 bloku elektrowni atomowej, czyli tam gdzie wszystko się zaczęło. Już podczas ubiegłorocznej pracy nad filmem Alone in the Zone starałem się je uzyskać, niestety bez powodzenia. Wtedy na osłodę otrzymałem pozwolenie na wstęp na teren bloku 1. Tym razem starania o pozwolenia rozpoczęły się jeszcze na długo przed wyjazdem. Potrzebna była zgoda aż 3 instytucji, Ministerstwa Sytuacji Nadzwyczajnych, Departamentu Współpracy Międzynarodowej oraz dyrektora samej elektrowni atomowej. Każdy miał prawo odmówić, nawet jeśli pozostali wyrazili zgodę. Ale upór i ciągła presja na urzędników oraz dziesiątki telefonów i faksów wreszcie przyniosły rezultat. Pozwolenia zdobyte! Uzyskane niejako przy okazji pozwolenie na wjazd własnym samochodem to przy tym pestka. Wyludniona strefa to wymarzone miejsce na przetestowanie samochodu przed najbliższą wyprawą i najnowszym projektem. Ale o tym innym razem…

ELEKTROWNIA ATOMOWA – REAKTOR 4

Zaraz po wejściu do budynku administracyjnego Czarnobylskiej Elektrowni Atomowej, imienia – jakże mogło być inaczej – Włodzimierza Lenina, otrzymuję elektroniczną kartę identyfikacyjną, bez której niemożliwe jest wejście gdziekolwiek. Jednakże, nawet z nią, przydzielone mi uprawnienia nie pozwalają na samodzielne poruszanie się po elektrowni i wszędzie muszę poruszać się w towarzystwie przydzielonego mi pracownika elektrowni. System jest tak pomyślany, że chcąc przejść przez jakiekolwiek bramki lub drzwi konieczne jest przyłożenie swojej karty, po którym pracownik elektrowni przykłada własną oraz wpisuje hasło. Na pierwszym piętrze znajduje się korytarz, przez który przechodzi się z budynku administracyjnego do kompleksu elektrowni. Jeszcze przed wejściem otrzymuję komplet białej odzieży oraz polecenie przebrania się. Podczas poprzedniej wizyty wystarczył biały fartuch, tym razem dostaję również białe buty, skarpetki, spodnie, koszulkę, rękawiczki oraz maskę. To wszystko dlatego, że tym razem odwiedzam również blok 4, prawdziwe centrum tamtych wydarzeń, gdzie wciąż panuje podwyższone promieniowanie.

Na początku korytarza kolejna bramka. Przykładamy karty, pracownik wpisuje hasło. Na końcu korytarza drzwi a na nich telefon i kamera. Tym razem oprócz karty i hasła mój opiekun używa specjalnego klucza oraz dzwoni do ochrony elektrowni, która otwiera drzwi. Wchodzimy do strefy wysokiej ochrony. Regulacje bezpieczeństwa zakazują robienia zdjęć na terenie elektrowni, wiele miejsc musi więc zostać opisania jedynie słowami. Za drzwiami długi na ponad kilometr korytarz biegnący wzdłuż wszystkich bloków elektrowni. Po chwili mijam kolejno bloki 1,2 i 3. Do sterowni pierwszego z nich zaglądam powtórnie aby zrobić zdjęcia, które posłużą mi do porównań ze zniszczoną sterownią bloku 4. W środku kilka osób w skupieniu wykonuje jakieś prace, zupełnie nie zwracając na mnie uwagi. To tutaj rok temu przeprowadziłem wywiad z kierownikiem zmiany bloku, który można obejrzeć w filmie Alone in the Zone.

Złoty korytarz. Ciągnący się przez ponad 1 km korytarz wzdłuż wszystkich bloków elektrowni. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć to miejsce w Google Maps.

Wizyta w bloku 1.

Przed wejściem na teren 4 bloku otrzymuję drugi dozymetr, który zmierzy dawkę promieniowania otrzymaną w bloku 4. Po drodze przechodzę przez kilka mat ze środkami odkażającymi. Tuż przed wejściem na 4 blok po raz kolejny przechodzimy przez bramki, gdzie powtarzamy całą procedurę bezpieczeństwa jeszcze raz. Następnie zakładamy maski oraz dodatkowe foliowe ochraniacze na buty. Wygląd bloku 4 pozostał niezmieniony i wciąż przypomina ten sprzed 25 lat. Odsłonięte rury, przewody, te same kolory ścian. Nagle, tuż przede mną wyłania się strażnik, który otwierając mi drzwi pyta, ile czasu potrzebuję na przebywanie wewnątrz pokoju kontrolnego. Wcześniej od innego pracownika elektrowni usłyszałem, że można tam przebywać jedynie kilka minut, odparłem więc, że wystarczy mi pięć. Włączam kamerę, oświetlenie i wchodzę.

Urządzenia sterowni bloku 4. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć lokalizację miejsca na Google Maps.

Po lewej nowo wybudowana ściana odgradzająca sterownię od reaktora.

To w tym miejscu w nocy z 25 na 26 kwietnia 1986 r. przeprowadzano eksperyment, który miał wykazać, jak długo w sytuacji awaryjnej, tj. po wyłączeniu turbin generatorów, energia kinetyczna ich ruchu obrotowego produkuje wystarczającą ilość energii elektrycznej dla potrzeb awaryjnego sterowania reaktorem. W efekcie zbiegu kilku następujących po sobie zdarzeń, począwszy od złej konstrukcji reaktora, procedur bezpieczeństwa oraz niedoświadczonych pracowników doszło do wzrostu ciśnienia i eksplozji znajdującej się w reaktorze pary wodnej, która następnie wysadziła osłonę biologiczną reaktora. Wskutek eksplozji i pożaru, do atmosfery dostały się ogromne ilości radioaktywnych izotopów, wywołując największą w dziejach katastrofę  jądrową. Od tego momentu historia zmieniła swój bieg. Dziś wnętrze pokoju kontrolnego bloku 4 niewiele przypomina te sprzed 25 lat. Większość urządzeń, przycisków, wskaźników i pokręteł została zdemontowana. Po dezaktywacji posłużyły jako części zamienne do pozostałych, działających bloków elektrowni. Cisza, ciemno, kurz. Na szczęście dzięki wcześniejszej wizycie w niezniszczonym bloku 1 znam przeznaczenie poszczególnych urządzeń. Naprzeciwko pulpitów sterowniczych widać niedawno zbudowaną betonową ścianę, efekt prac nad budową nowego sarkofagu. Niedługo pokój kontrolny, jak i cały budynek zniknie przykryty nowym gigantycznym sarkofagiem. Jego budowa właśnie weszła w decydującą fazę. Po wyjściu z bloku 4 oddajemy dozymetry oraz wyrzucamy maski, rękawiczki i foliowe ochraniacze butów. Droga powrotna to jeszcze obowiązkowe przechodzenie przez bramki dozymetryczne, które sprawdzają czy przypadkiem gdzieś się nie skaziliśmy.

Obowiązkowe przejścia przez bramki dozymetryczne.

Na zewnątrz największą widoczną oznaką nadchodzących zmian jest budowa nowego komina wentylacyjnego. Ma on zastąpić stary, w mocno już wyblakłe, biało czerwone paski. Od czasu katastrofy stał się on najbardziej rozpoznawalnym elementem elektrowni i całej zamkniętej strefy oraz symbolem katastrofy jądrowej. To jedyny moment żeby uchwycić oba kominy. A wkrótce stary bezpowrotnie zniknie. Budowa sarkofagu wchodzi w decydująca fazę.

Widok z dachu bloku 5 na blok 3 i 4. W oddali Prypeć. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć miejsce wykonania zdjęcia.

Nowy lśniący komin.

Wizyta w bloku 4 była najważniejszym, choć nie jedynym, powodem wizyty w strefie. Drugim było wykonanie zdjęć strefy z powietrza. Późna jesień lub wczesna wiosna to najlepszy czas na wykonanie tego typu zdjęć. Odsłonięte przez brak liści budynki stają się bardziej widoczne. Zgód niezbędnych na przelot helikopterem nad strefą trzeba co prawda trochę mniej ale złe warunki atmosferyczne skuteczniej mogą przeszkodzić planom niż niejeden urzędnik. Mgła oraz nisko położone chmury powodowały, że tak naprawdę żaden z 4 dni nie nadawał się na lot. Ostatniego dnia, gdy już nie było możliwości dłużej czekać, podjąłem ryzyko i wezwałem helikopter. Po około godzinie, nad Czarnobylem rozległ się głuchy odgłos nadlatującego helikoptera. Chmury były tak nisko, że śmigłowca nie było w ogóle widać. Dobrze, że przynajmniej przestało padać.

MI-2. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć lokalizację lotniska.

Podjechałem nad niewielkie wojskowe lotnisko, gdzie przed chwilą wylądował stary, leciwy MI-2. Na zewnątrz stało kilka podłączonych do helikoptera akumulatorów, które jak sądzę miały umożliwić mu ponowny start. Chwila wahania, ale pomyślałem, że skoro tu doleciał to chyba wytrzyma jeszcze trochę dłużej. Poprosiłem więc o zdemontowanie drzwi aby móc swobodnie robić zdjęcia oraz ustaliłem, że odwiedzimy miejsca, które przy okazji będą również ilustracją obecnego reportażu, czyli: Czarnobyl, Prypeć, Czarnobyl-2, Rosochę oraz Buriakiwkę. Startujemy.

Port rzeczny w Czarnobylu. Wraki barek. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć lokalizację miejsca na Google Maps.

Centrum Prypeci. Dom Kultury Enegetyk. W oddali wesołe miasteczko z diabelskim kołem. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć lokalizację miejsca na Google Maps.

Diabelskie koło.

Zakłady Jupiter. W oddali Prypeć.

PRYPEĆ I CZARNOBYL

Tym razem swoją wizytę w Prypeci postanowiłem poświęcić rzadko odwiedzanym miejscom. Czy w Prypeci, którą co roku odwiedza coraz więcej osób, są jeszcze takie miejsca? Otóż są. Piwnice. Większość budynków mieszkalnych jest ich pozbawiona ale obiekty publiczne, takie jak szkoły i przedszkola musiały posiadać dodatkowe miejsce, w których przechowywano niepotrzebne lub nieużywane wyposażenie. Usytuowanie pomieszczeń pod powierzchnią ziemi, brak okien oraz całkowite ciemności utrudniają dostęp niszczycielskim działaniom przyrody, turystów i szabrowników przez co wciąż można tam znaleźć wiele interesujących i dobrze zachowanych przedmiotów.

Przedszkole. Dziecięce maski.

Sanki dziecięce.

Miniaturowe makiety znaków drogowych.

W piwnicy niespodziewanie natrafiłem na dwa szczeniaki. Leżały na podłodze nieruchomo i sprawiały wrażenie jakby spały. Niestety były nieżywe. Sądząc po wyglądzie musiały niedawno zdechnąć.

Nie musiałem się długo zastanawiać, skąd się tam wzięły. Na pierwszym piętrze przedszkola, pośród metalowych dziecięcych łóżek, znalazłem odpowiedź.

Skoro o ciemnościach mowa to nie sposób pominąć nocnej wizyty w Prypeci. Tyle razy odwiedzałem Prypeć za dnia, a jeszcze ani razu w nocy. Byłem ciekaw.

Widok na Prypeć i elektrownię atomową z dachu 16 piętrowca. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć lokalizację miejsca z którego zrobiono zdjęcie.

Dziabelski młyn w nocy.

CZARNOBYL-2 – Radar pozahoryzontalny Duga-3

Tradycyjne radary działają na linii wzroku, co oznacza, że krzywizna ziemi skutecznie zmniejsza ich zasięg do kilkuset kilometrów. Radary tego typu miały zatem niewystarczający zasięg do wczesnego ostrzegania o ataku nuklearnym ze strony Stanów Zjednoczonych. W końcu lat 50. XX wieku, ZSRR rozpoczął prace nad budową radaru pozahoryzontalnego, którego zasięg daleko wykraczałby poza horyzont. Zasada jego działania polegała na wysyłaniu niezwykle mocnego sygnału w kierunku jonosfery, który po odbiciu od niej, docierał w miejsca położone daleko poza tradycyjnym polem widzenia normalnych anten (poza horyzontem). Niewielka część tego sygnału powracała i została odbierana przez ogromne zespoły anten, a sygnał poddawany był analizie przez zaawansowane systemy komputerowe.

Jedną z takich instalacji była uruchomiona w 1976 roku niedaleko Czarnobyla, stacja radarowa DUGA-3. Wciąż jest jedną z największych anten tego typu na świecie, a koszt jej budowy przekraczał koszt budowy pobliskiej elektrowni atomowej. W tamtym okresie był to największy projekt ZSRR, a do dziś jest prawdziwym arcydziełem mechanicznej inżynierii. Od samego początku był to obiekt tajny, a dla niepoznaki nazwano go centrum radiowo-telekomunikacyjnym. Pracowało tam tak wiele osób, że specjalnie dla nich wybudowano nieopodal małe miasteczko.

Duga -3 we mgle. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć lokalizację obiektu na Google Maps.

System Kontroli Jonosfery "Krąg". Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć lokalizację na Google Maps.

Pracę instalacji od razu odkryli radiooperatorzy z całego świata, gdyż sygnał generowany przez antenę potrafił skutecznie zagłuszyć komunikację radiową, telewizyjną a nawet komunikację z samolotami długodystansowymi. Szybko odkryto pochodzenie sygnału a jego charakterystyczny dźwięk, przypominający dzięcioła spowodował, że nadano mu nazwę Rosyjski Dzięcioł. Pomimo licznych protestów, ZSRR początkowo nawet nie potwierdził, że sygnał pochodził od nich. Dopiero wskutek protestów większej liczby instytucji i krajów, Rosjanie przyznali się do przeprowadzania testów i zapowiedzieli prace zmierzające do redukcji zakłóceń. Cały świat zastanawiał się po co Rosjanie przeprowadzają te testy. Podejrzewano, że testują nową formę komunikacji, mającą uzupełnić komunikację satelitarną, bardzo zawodną w czasie wojny. Inni sądzili, że testowano nową formę komunikacji z łodziami podwodnymi. Pojawiały się również teorie spiskowe, że Rosjanie budują urządzenie do kontroli ludzkiego umysłu. Jednak najczęściej spotykaną i jak się okazało, najbliższą prawdy był system wczesnego wykrywania obiektów.

Stałe zakłócenia i nielegalne wykorzystanie częstotliwości przez Rosjan spowodowało opracowanie przez USA specjalnych urządzeń do tłumienia zakłóceń wywoływanych przez antenę. Z kolei bardziej aktywne działania podjęła grupa amerykańskich radioamatorów, która wspólnie postanowiła zagłuszyć radar, wysyłając sygnał powrotny na tej samej częstotliwości. Ich zadaniem było blokowanie echa powrotnego, chcąc w ten sposób wymusić na Rosjanach zmianę używanej częstotliwości. Nazwali siebie „Klub myśliwski Rosyjski Dzięcioł”, a do tej pory przetrwał plakat informujący o tej spontanicznej akcji:

Klub Myśliwski Rosyjski Dzięcioł - plakat.

Do dnia dzisiejszego trudno jest znaleźć wiarygodne informacje na temat radaru. Dlatego niezwykle cenne są informacje uzyskane od bezpośredniego uczestnika tamtych wydarzeń i to nie byle jakiego. Vładimir Musiec to ostatni dowódca kompleksu radarowego DUGA-3. Vladimir rozpoczął pracę w kompleksie w 1976 roku tj. kilka miesięcy przed uruchomieniem radaru. Na początku pracował jako kierownik personelu, a osiem lat później został dowódcą radaru. Był nim aż do jego zamknięcia tj. do sierpnia 1988 r. Potwierdza on, że prawdziwym zadaniem radaru było wykrywanie rakiet w ciągu pierwszych 2-3 minut od chwili wystrzelenia. Rakieta taka leci z USA ok. 25-30 minut co powoduje, że dowództwo miało wystarczająco dużo czasu aby podjąć odpowiednie kroki zaradcze, czyli zgodnie z obowiązującą wtedy doktryną wojskową, dokonać ataku odwetowego. Radar był bardzo nowoczesny jak na swoje czasy, już w 1980 r. zastosowano w nim technologię cyfrową. Urządzenia nigdy nie podały fałszywych ostrzeżeń o nadlatujących rakietach. Wręcz przeciwnie, słynne wydarzenia z 26 września 1983 r. pokazały, że praca anteny mogła zapobiec globalnemu konfliktowi atomowemu. Szerzej można o nich przeczytać TUTAJ.

26.04.1986 r. wybuch elektrowni atomowej niespodziewanie zakończył pracę radaru. Wyłączono go następnego dnia rano, w obawie przed zassaniem radioaktywnego powietrza przez systemy wentylacyjne obiektu, które mogłoby zniszczyć znajdujące się wewnątrz komputery i inne elektroniczne urządzenia. Niestety, nie odniosło to skutku i od tej pory radar zamilkł na zawsze. Przez półtora roku próbowano jeszcze kilkukrotnie dezaktywować obiekt i ponownie go uruchomić. Bez rezultatu.

Wracając do teraźniejszości, kompleks radarowy jest bardzo duży, niemożliwy do oglądnięcia w ciągu jednej wizyty. Tym razem odwiedziłem kilka nowych miejsc.

Główny panel bezpieczników stacji transformatorów.

Rozdzielnia.

Sala wykładowa. W tle makieta globu objaśniająca zasady działania radaru pozahoryzontalnego.

Ogromne wentylatory? Niezidentyfikowany jeszcze przeze mnie obiekt kompleksu radarowego. Kliknij na zdjęcie aby pokazać lokalizację obiektu na Google Maps.

ROSOCHA

Cmentarzysko pojazdów w Rosoce odwiedzam co roku. Ułożenie składowiska oraz jego duża powierzchnia zawsze utrudniała oszacowanie, ile pozostało tu jeszcze pojazdów. Ale tym razem nie było już co szacować. Poza kilkoma śmigłowcami i kilkunastoma autobusami nie pozostało już nic. A jeszcze kilka lat temu stało tutaj ponad 1500 pojazdów biorących udział w likwidacji skutków awarii. Setki ciężarówek, autobusów, wozów strażackich, spychaczy, wojskowych pojazdów i śmigłowców. Cmentarzysko właśnie przestało istnieć. Jeśli klikniecie na poniższe zdjęcie zobaczycie zdjęcia składowiska z czasów gdy było jeszcze pełne maszyn.

Rosocha. Puste składowisko maszyn. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć widok składowiska sprzed lat na Google Maps.

Pewnie się zapytacie, co się stało z tymi wszystkimi pojazdami. Przecież jeszcze niedawno wszystkie tu stały. Odpowiedź znalazłem dopiero widząc całą okolicę z powietrza. Tuż obok składowiska znajduje się duży plac na którym obecnie przenoszone są pojazdy. Tu ostatecznie dokonują swego żywota. Pocięte na mniejsze kawałki są łatwiejsze w transporcie i sprzedaży na złom. Ale najcenniejsze części zamienne zostały wymontowane i sprzedane na kijowskich targowiskach wkrótce po katastrofie, kiedy były jeszcze wysoce radioaktywne. Pozostałe, puste wraki pojazdów, nie są już tak niebezpieczne i wiosną pewnie i one bezpowrotnie znikną. Z bliska wygląda ono tak:

Plac na którym składowane są maszyny ze składowiska w Rosoce. W tle składowisko w Rosoce. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć widok na Google Maps.

BURIAKIWKA

Buriakiwka to punkt składowania radioaktywnych odpadów. Zajmujący prawie 100 ha obiekt składa się z 30 ogromnych rowów (150×50 metrów) w których zakopano radioaktywne odpady z całej strefy. Z 30 rowów, 28 jest zapełnionych i przykrytych ziemią, 1 jest obecnie zapełniany a tylko jeden pozostał wolny. Pierwsze 3 rowy zapełniono jeszcze w 1986 roku i zawierają głównie rzeczy pochodzące z Prypeci. Meble, sprzęt domowy, towary ze sklepów, a nawet kosztowności i pieniądze. Wszystko zabrane aby przeciwdziałać próbom kradzieży i wywiezienia radioaktywnych przedmiotów ze skażonego miasta. Nie wszystko jednak zakopano. Wiele maszyn biorących udział w likwidacji skutków awarii było tak wysoko skażonych, że podobnie jak w Rosoce, nie wiedziano co z nimi zrobić i pozostawiono je obok składowiska. Jest ich tu ponad 500.

Składowisko maszyn w Buriakiwce. W oddali ogromna połać gruntu pod którą zakopano radioaktywne odpady. (w jego prawym dolnym rogu widoczny jest dół w którym obecnie zakopywane są radioaktywne odpady). Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć widok na Google Maps.

Na składowisku znalazłem również wraki helikopterów bojowych MI-24. W zamkniętej strefie służyły także helikoptery MI-26, MI-6 i MI-8 ale tylko MI-24 wyposażono w specjalistyczny sprzęt pomiarowy do badania poziomu promieniowania z powietrza. Załoga była zamykana wewnątrz hermetycznego kokpitu, wyposażonego w specjalne filtry oraz klimatyzację. Wielokrotnie latała bardzo nisko i wolno nad reaktorem badając poziom promieniowania w poszczególnych punktach kontrolnych.

Dwa wraki śmigłowców MI-24. Kliknij na zdjęcie aby zobaczyć jak wygląda nowy MI-24

ALONE IN THE ZONE 2

Na zakończenie muszę sprostować swoje wcześniejsze słowa, że nie będzie kontynuacji filmu Alone in the Zone. Po ponad roku spędzonym na wyjazdach i produkcji Alone in the Zone byłem przekonany, że nie pozostało zbyt wiele nowych, ciekawych miejsc. Po kilku niepowodzeniach z uzyskaniem dostępu do bloku 4 myślałem, że również tego miejsca nie uda mi się pokazać. Poza tym sequele są z reguły gorsze niż pierwsze części więc po co rozczarowywać wszystkich fanów Alone 1?

Zmieniam zdanie. Mam już kilka nowych, ciekawych miejsc, ujęć oraz pomysłów na kolejne. I obiecuję że postaram się aby reguła sequela nie miała zastosowania. Ale musicie jeszcze poczekać, konieczne są jeszcze co najmniej 2 wizyty w strefie. Ale już dziś wiadomo, że Alone 2 będzie dostępny jedynie dla posiadaczy pierwszej części. To ukłon w ich stronę, bo to oni kupując film przyczynili się do jego sukcesu. Jeśli jeszcze go nie macie to zapraszam tutaj. Premiera w 2013.

Poland, November 2010. It was supposed to be the last trip. But it only took a couple of days off after returning before I started to miss it again. I couldn’t stop thinking about the zone for even a minute. About the empty, abandoned cities and villages – testament to the tragedy of the thousands of residents forced to resettle. About the old, poor resettlers who, despite the ban, still live in the closed zone. Those who haven’t been there won’t understand. Those who have, sooner or later will want to return again…

BETTER FEWER, BUT BETTER (V. LENIN)

Ukraine, May 2011. Checkpoint at Dytiatky – the gateway to the closed zone. With passports in hand, we wait for transport, in the meantime covertly trying to take a few pictures. Eventually a guard comes up, carefully checks our passports and compares them to the permits. You could feel a sort of tension in the air, something isn’t right, a slight mistake in the paperwork and we could kiss our trip goodbye. Eventually the guard softly nods his head and lazily, as if by accident, raises the arm of the barrier. And we’re off. From that moment everyone in the group, with noses pressed to the car windows, takes in the quickly changing scenery. The straight road along which rows of tall trees stretch out leads us to the place where we will spend the next several days. On the way we did not encounter any vehicles, any people. Emptiness. Only the freshly laid pavement and painted white stripes betray the traces of human presence. These very things lead us to our destination. Only when we reach the city can we see the first signs of life. Almost all men, dressed in military fatigues, without any visible distinction. One of them, holding a cigarette, carefully looks us over. We are in Chernobyl.
After a while we pass the newly renovated museum building. Just a few weeks ago it was an old post-soviet ruin in which only cheap Ukrainian alcohol was sold. Now the storks freshly painted on the wall symbolize the zone’s return to life. On the other side of the street there is a huge square in the middle of the boulevard with two rows of closely arranged crosses. On each one is the name of a different town, a different abandoned place. Each cross is a symbol of the tragedy of the hundreds, thousands of residents who were forced to resettle.

“This is all for Medvedev and Yanukovich”, a stranger explains, tossing a cigarette butt on the street. “This new pavement was put down especially for the presidents’ visit for the anniversary of the catastrophe. They came, looked around, made promises and that’s where it ended. As usual.”
“Really?” I feign surprise, picturing John Paul II’s visit to Poland when the facades of buildings were restored along his route. Due to lack of money and time, often only on one side.
“Of course”, he laughs, lighting another cigarette. “All of these changes are for tourists, or rather, for their money. In April as many tourists came as in the whole of last year. And the EURO 2012 is coming up and more hundreds of thousands of tourists”, he concludes.

I don’t get into further discussion with the stranger. We continue on along the road which smells of fresh asphalt towards Pripyat. I hope that everything there is still as it was.

TO AWAKEN THE ARTISTIC IMAGINATION

The rich green grass and trees, scattered wild flowers, the blue of the sky. Bird song and the whisper of trees can be heard all around. It is sweltering. Spring has already long since come to Pripyat.
However, this whole idyllic landscape is almost immediately unmasked by the empty shells of abandoned buildings emerging from behind the trees. Smashed window panes, torn out and broken doors and above all the lack of any sort of traces of human presence. The ubiquitous and all powerful nature rules all. Rid of the supervision of people it returns to its natural state. It starts to defeat it, just like at the Cambodian temple of Angkor Wat that was forgotten for hundreds of years. The unnaturally tall trees start to block out the buildings. Vegetation slowly, cunningly weaves its way up the houses and encroaches inside them, trying to reclaim what once belonged to it. The passing time is the greatest enemy of this place. The rich spring rains further speed up the process and the destructive damp destroys the remains of the objects left inside. The city is slowly falling apart. Just like the radioactive caesium appearing in it. Both reaching their half-lives.

Likewise, people are slowly forgetting about the catastrophe and its dramatic effects. With each following year the memory of Chernobyl fades away, people are robbed of the memories they still have of it. The people disappearing into poverty and obscurity always take with them the most valuable thing they possess: memories. The final testament of these events. The only hope to keep them alive for future generations is inspiring music, art and literature on the theme of Chernobyl. These tragic and at the same time unusual places can be the source of inspiration and exploration for many artists – musicians, photographers, filmmakers and painters. Everyone who wants to stop time for future generations. Save it from obscurity. I hope that the effects of our visits will help at least a little in this.

Katja Lindblom - "March of April" - 2011 - acrylic on canvas - 92x73 cm

Katja Lindblom - "Manifest of agony" - acrylic on canvas - 92x73 cm

Katja Lindblom - Memories of Grigory Khmel - Pencils

Katja Lindblom - Valey Bespalov - Pencils

Katja Lindblom - Bio Robot - Felt pens

Katja Lindblom - Engineers at Reactor 4 - Felt pens

LENIN LIVES FOREVER

Details. Indeed, it is the details that are most important. Often missed by people visiting the zone for the first time. The lack of time doesn’t allow them to stop for a moment to reflect and meditate. The constant rush means they often take thousands of pictures at random, trying to capture more than what time allows. They naively believe that they will look at everything calmly after they return. But this isn’t the case. In this way they remember the place exclusively as a collection of empty images that don’t say anything.

A large amount of time is spent on considering history, the intention of the places visited and the objects found there. This makes it possible to notice details. Makes it possible to find them in the visited places and buildings and conversations with inhabitants. Thanks to them it is possible to notice things which are a wider background of the whole tragedy, without which the lives of the inhabitants would take on a completely different course or appearance.

Ideology. Ideology which had a huge influence not only on the lives of the inhabitants of Pripyat themselves, or the whole of the Soviet Union, but also Poland. This is the ideology co-founded by Vladimir Lenin. His thoughts and actions on abolishing oppression, class division and social exploitation. Establishing social control, common property and equitable distribution of wealth. Thanks to his ideology, Lenin became a legend even in his lifetime. And thus we return again to Pripyat.

Lenin is the most numerous inhabitant of Pripyat. He is everywhere. His pictures, images, drawings are found on the walls of all government and cultural institutions. Offices, factories, cinemas, theatres, schools and kindergartens. Photographed and drawn by adults and children alike. The figure for whom statues were built, songs and poems were written. Awarded with medals and orders in his name. Schools, squares and even a city were named after him. It is no surprise that after Lenin’s death the party rulers decided to take advantage of his popularity and authority as an element of propaganda of the system. In Pripyat as well.

"V.I. Lenin. Creator and Organizer of the Red Army"

"Lenin

"Our goal – communism"

"Victory of the socialist games – 1982"

"Glory to work – USSR"

"NO" i "USRR- Victory"

Science, art, work, peace.

Above - "Where there is the party, there is success, there is victory!". Below - "The Party and the Komsomol - Unity!"(Komsomol – the communist youth organization in the USSR – author

TIME PASSES BY THE PLACES WE REMEMBER

Even freely visiting the zone and looking at the details doesn’t come to much if we don’t know the history of this place. Not only the history read in books or seen on the television, but heard directly from witnesses and participants in these events. Not only from easy to manipulate statistics or one sided reports, but straight from conversations with the inhabitants and workers of the zone. For example from the doctor with whom we were able to meet and talk thanks to the help of the zone’s authorities.

Galina Piatusova (Галина Пятусова), age 64. At the time of the catastrophe she was working in the children’s clinic in Pripyat. Enjoying great respect, she is still professionally active, carrying out preventative tests on people working in the zone. Everyone is afraid of her. After all, the future of everyone working here depends on her decision. Lack of a doctor’s signature on medical documents means needing to leave the zone, loss of work and salaries that are better than other places.

I felt a little uncertain seeing her for the first time, waiting for us in the clinic in Chernobyl. I didn’t know whether she would agree to go with us to Pripyat, to the place she was so connected to, where she spent the best years of her life. Whether she would refuse, not wanting to bring back the memories of events which brought her so much pain and suffering.

Luckily the doctor, dressed in a white lab coat, got into the car and immediately started her story without a moment’s hesitation. She was so interesting that I didn’t even notice when we arrived in Pripyat. And once she had started, she couldn’t stop. Memories and images of those times came to life again. They unconsciously led the doctor to true confessions. Emotions and tears called up by the still living memories.

Conversation with the doctor – hospital in Pripyat

"I live here"

Tears of emotion. In the background "We praise the women-mothers, whose love knows no boundaries, whose breasts feed the entire world. - M. Gorky"

You can read Galina’s story – HERE

ROADSIDE PICNIC

Galina’s story will remain in my memory for a long time. Full of emotion, personal confessions and details. So different from the incomprehensible terms and figures, the emotionless reports of scientists who often haven’t even seen the site of the catastrophe.

Our second meeting went completely differently. Two Ukrainian women we happened to meet agreed to show us the kindergarten in which one of them worked and the flat in which the other lived.

But no one predicted that the seemingly innocent meeting would turn into a little picnic by the side of the road. Having found and visited an abandoned house, one of the women, probably as a gesture of happiness or celebration of this momentous occasion took out a glass jar of light brown liquid and a small plastic bag. “The party is underway”, I immediately thought. I wasn’t mistaken. The liquid turned out to be fiery, home brewed vodka and in the bag were meat and vegetable snacks. “Now that’s what I call real Ukrainian hospitality”, I declared, having finished off the first glass.

Roadside picnic

After knocking back a few we were ready to visit the kindergarten. Inside, what moved me most were the children’s’ toys – plastic dolls, toy cars and teddy bears. Shelves of fairy tales next to little tables on which workbooks coloured by children’s’ hands still lie about. And pencils scattered everywhere. In the next room, there are several dozen old rusty cots on which children tired out from playing could take a post-lunch nap.

The "Golden Rooster" kindergarten

YOU HAVE TO DISCOVER EVERYTHING FOR YOURSELF

Looking for traces of communist ideology and propaganda and meeting with former residents was not the only goal of this last trip.

POST OFFICE

Basically this is a telecommunications centre located right in the centre of town with a post office, telephone and telegraph exchanges and public telephones. It seemed less interesting because it was devoid of any equipment, objects. Visited by hundreds of one-day tourists, it was effectively “cleansed” of any interesting items. The only thing remaining is thousands – or more precisely – kilograms of less interesting documents, receipts and blank forms. Scrap paper.

“Maybe this is why I had never found anything interesting there”, I thought, visiting this place once again. However, this time I decided to search deeper. And it paid off. Having put in a little time and energy, I found several real curiosities; objects which should already be long gone. Completely new, clean postcards. Even whole packets. In packages of 50 pieces bound with nylon string…

Postcard on the left – " Praise to the October Fatherland". On the right - "Glory to the Great October – 1917"

"Praise October"

Postcards- "Praise October" and "May 9 – Victory Day"

Mural inside the post office building.

When you read this report, the cards will definitely not be there anymore. Left in an obvious place, they irretrievably disappeared into the pockets of hundreds of visiting tourists…

FLAG DAY

Duga. The over-the-horizon radar colloquially known as the Moscow Eye. It is rarely possible to visit it thoroughly. Often changes in management of the zone effectively hinder or just make getting the right permits impossible. Every new manager of the zone equals new rules, new limits and new fees. Always higher. This time good luck prevailed. Thanks to a previous worker of this complex, the gate stood open before us. Thanks to his help, the huge radar complex and surrounding buildings which served it once again started to reveal their secrets.

"Star wars" - the main building of the Chernobyl-2 complex

Scattered radio-telecommunications equipment

Main room – control room

Telecommunications booths

Hall in the main building

One of these secrets is the future of the radar. Rumour had already circulated that the radar would be taken apart for scrap. Even below the antenna itself, the smaller one, you can find cut off bits of the structure. It seemed that this unique structure that is truly beautiful in form was going to disappear forever. But it turns out this is not the case. Two independent sources have confirmed that the radar was sold (or is going to be at any moment). To the Japanese. Fortunately not for scrap. The structure was purchased with the intention of putting a telecommunications antenna at the peak. A decision worthy of praise. It has finally been decided to save one of the most interesting structures that is unique on a world scale.

This time, I climbed to the top of the antenna once again to finally hang something I had carried with me on the last several visits, waiting for the right occasion. Soon the white flag with the red sun will fly here…But today is the day of the Polish flag.

Planting the flag on the peak of the antenna.

A moment of reflection (and resting) on the peak of the antenna

The view from below

An unusually complicated but orderly structure

TO THE GLORY OF THE FATHERLAND

Who would have thought that it would be possible to find a shooting range in Pripyat, and in the basement of an elementary school at that. It turns out that the zone has many secrets and is still capable of surprising.

But the shooting range is just a part of a certain ideological whole whose meaning is explained only after finding the room next to it. A small hall inside in which there are two rows of closely placed benches and at the end, by the wall, a board. On both sides of it hang bright red propaganda posters. This is the hall where civil defence training was taught. The hall in which young Russian patriots were educated.

Here the students of higher grades took part in lessons in civil defence, methods of defence against military threats and providing first aid. Information on military themes was also in the teaching program; information on types of weapons, rules of military service and topography was given. And in the scope of practical lessons – shooting lessons.

Lecture hall in the basement of the school

Poster "Glory to the Soviet Nation"

Shooting range – openings for shooting

Shooting range

MUSIC IS THE NECESSITY OF NATIONS

Vladimir Lenin believed that literature and art could be used for educational purposes as well as political and ideological. His political successors continued his work, lavishing thoughtful care on thousands of soviet talents – poets, singers, actors, musicians and painters. They built many cultural institutions for them, in Pripyat as well – houses of culture, music schools, cinemas and theatres. The effect can still be seen in the many abandoned musical instruments, the biggest of which are in the best shape. Pianos and grand pianos. Large and heavy. Difficult to transport out and sell, they have become a valueless object for thieves.

Remaining quiet for 25 years. Dusty, yellowed, often not making a sound. Left to time and damp they are falling into ruin. I found several dozen of them and still find new ones. Just like this time when, going through a part of town I wasn’t familiar with yet, I happened upon a store. A store where pianos were sold.

Piano store – 15 pieces

TURBINE HALL

I had already visited blocks 5 and 6 of the nuclear power plant, I thought. That’s why this time I am also checking the buildings adjacent to them. One of these, the largest, is the turbine hall. Several hundred metres long, 2 turbogenerators of 500 MW capacity and numerous auxiliary machines were located here. Inside the hall the temperature immediately falls by a dozen or so degrees and I began to be able to see my breath. Darkness. The tanks and acetylene burners scattered around led to the assumption that not much remained here. Nearby, a white metal board informs: “Turbine hall. Energy block no. 5 – construction completed January 1986”. At the other end of the hall there are larger machines, e.g. a condenser, that are still in one piece.

Turbine hall - entrance

Steam condenser

The never finished nuclear plant complex is the last building I visit. The last, but one of the most important. Without the nuclear power plant, the nearby Pripyat with its 50 thousand inhabitants would not have existed. There would have been no tragedy of the 300 000 residents of the zone forced to resettle.

Every trip teaches me humility and caution about nuclear energy. I learn to look and see more than can be read in books or seen on television. I learn real history. The history told by the participants of these events: workers, liquidators and regular inhabitants.

Every trip is a journey into a past unknown to me. This is an occasion to get to know new places, new people, new situations. An occasion to form my own opinion on the effects of the catastrophe.

Having not yet abandoned the zone, I know that I will return here soon…

EPILOGUE

Japonia. Fukushima, Japan. June 2011 – 3 months after the earthquake and tsunami.

How is it that the catastrophe in Fukushima does not resemble that in Chernobyl when the result is almost identical? Terabecquerels of radioactive substances, a contaminated and closed 20 km zone, evacuation of thousands of people, liquidators…And they are already talking about a sarcophagus.

And the difference?

In Chernobyl there was (and still is) a problem with the core of one of the reactors, in Fukushima there are three.

It is already known that many of the previous reassuring or intentionally misleading information did not come true. Scientists in the face of current events and incoming information are quietly backtracking from their assurances that the catastrophe is not threatening, the reactors are modern and contamination is low. Even the International Atomic Energy Agency (IAEA) has already stated that the catastrophe at Fukushima is at least as bad as Chernobyl (which means it could be even worse).

Just several hours after the catastrophe a meltdown had already occurred in the core of reactor no. 1, and shortly thereafter in reactors 2 and 3 as well. In all of them this resulted in a huge explosion, mainly of hydrogen. Fuel in all three reactors burnt the steel casing of the pressure vessels and reached the inside of the safety casing. It is suspected that one of these has a leak which poses a threat of radioactive materials escaping into the groundwater and atmosphere. As if that weren’t enough, in reactor no. 3 the tank of used MOX fuel, which is must more dangerous than the uranic fuel used in the other reactors, was damaged. In order to avoid a catastrophe, the whole time water was being pumped to cool down the melting fuel.

As a result of the explosions, of the numerous leaks and uncontrolled or intentional emissions, a huge amount of radioactive substances were released into the atmosphere. Several days ago, the Japanese Nuclear Safety Agency doubled its previous estimation of the level of radioactive substances which were emitted from the power plant in just the first week after the catastrophe. At the same time it warns that the current estimation includes a large margin of error. Many experts believe that up to the present the amount of released radioactive substances is equal, if not greater, than in Chernobyl.

The last radiation readings in the building of reactor no. 1 present a high level of radiation previously unprecedented in the air – 4 Sv/h. Radioactive isotopes: caesium, strontium, plutonium are found in various places, often several dozens of kilometres away. In the meantime, steel water curtains have been installed with the idea of slowing down the dispersal of contaminated water into the Pacific.

People have even been evacuated from places outside the 20km closed zone where new radioactive „hotspots” have been discovered. Japanese people are starting to have had enough of this. In Tokyo, and all across Japan, there are several demonstrations of ten or so thousand people protesting against nuclear energy and against the passivity of the Japanese government in the face of the catastrophe…

“The meltdown at Fukushima has shown us once again that prevention will never be enough when we are not capable of predicting all threats from natural disasters, unreliable technology and human error.” – this is a quote from the cover of the film „Alone in the Zone” – which I recommend to everyone who wants to answer for themselves whether it is worth the risk.

Last minute information:

I know already. I will return to the zone in November 2011…

Er war mein Debüt. Mein erster abendfüllender Film. Also vergebt mir jegliche Fehler. In Allein 2 wird es keine geben :)

In der Tat fragen mich viele Leute, ob es eine Fortsetzung geben wird. Und ich antworte eher rätselhaft: Es wird ein „Allein 2“ geben, aber nicht „in der Zone“. Nein, nein. Es wird auch kein „Allein in Fukushima“ geben. :)

Mit den Vorbereitungen wurde schon begonnen, der Beginn der Bilder und des nächsten Abenteuers ist im Herbst. Aber ich bin schon wieder vom Thema abgekommen. Viele Leute befragen mich zu den technischen Einzelheiten der Produktion, daher ist dieser Text den Aspekten hinter den Kulissen des Films gewidmet. Die Bilder für den Film wurden letzten Oktober fertiggestellt und der Test-Schnitt nur einen Monat vor der Premiere. Und das war nur der Anfang von weiteren, intensiveren Arbeiten. Ich habe 24 Stunden am Tag im letzten Monat gearbeitet.

SCHNITT

Nach dem ersten Schnitt blieben ungefähr 5% des Originalmaterials übrig. Der Rest wurde archiviert. Einige von diesen waren erfolglose Einstellungen, zu lang oder solche, die ich aus verschiedenen Gründen nicht zeigen konnte. Danach konnte ich die Arbeit am Endschnitt beginnen, d.h. die Einstellungen und Sequenzen in die richtige Reihenfolge bringen, sie auf die richtige Länge zuschneiden und verschiedene Arten von Effekten hinzufügen.

Filmschnitt

Der erste Schnitt in Adobe Premiere

Hinzufügen von Effekten und leichte Korrekturen in Adobe After Effects

Nach dem Schnitt dauerte das Rendern der Endversion des Films etwa 30 Stunden. Es war notwendig mehrerer solcher Tests mit verschiedenen Bildeinstellungen zu machen.

MUSIK

Selbst der beste Film hätte nicht ohne Musik funktionieren können. Am Anfang beabsichtigte ich – so wie bisher – fertige Musik zu kaufen. Jedoch, die Ungewöhnlichkeit des gesamten Projektes, und besonders die abendfüllende Länge des Films ließen mich meine Pläne ändern und einen echten Komponisten finden. Ein Komponist, der selbst im Gegensatz zu den größten Werk-Datenbanken, in der Lage wäre, meine Vision auszuführen, sich an die Schnittmethode des Films anzupassen und die besondere Atmosphäre der Sperrzone zu verstehen. Und all das ohne die Zone zu besuchen. Ein Komponist, der meinen Vorschlägen geduldig zuhört und als Ergebnis ein reiches, interessantes musikalisches Arrangement schafft. Die Art, die ich gewohnt bin, wenn ich Musik von bekannten amerikanischen Musikdatenbanken kaufe. Die Musik im Trailer wurde von X-Ray Dog geschaffen, einer Firma, die Musik für viele Hollywood-Hits geschrieben hat. Das ist der Grund dafür, dass ich über die richtige Person nachdachte, viele Demos anhörte, Referenzen las und Jakub Czech fand.(www.prozacstudio.com). Ich schickte schnell eine Handvoll der wichtigsten Informationen über meine Reisen in die Zone und das Filmprojekt. Ich musste nicht einmal eine Stunde auf eine Antwort warten. Sie kam sofort. Obendrein positiv, voller Enthusiasmus und Energie. Dies verhieß eine gute Zukunft. Ich musste Jakub nicht viel erklären. Die Art der Musik und die Schnittmethode waren im Trailer klar genug. Wir verstanden einander ohne zu sprechen, was besonders wichtig war, da wir aus der Ferne und unter Zeitdruck und der unvermeidlich heranrückenden Premiere des Films arbeiteten. Ich schickte ihm nacheinander die nächsten Teile des Films mit den wichtigsten Vorschlägen und Anmerkungen. Nach dem Erhalt der ersten Musikversion für jeden Filmteil unternahm ich einige Korrekturen oder schlug Änderungen in bestimmten Abschnitten vor. Ich war nicht immer erfolgreich, aber das ist wahrscheinlich der Beweis, dass auch der Komponist etwas zu sagen hat. Und er hatte in der Regel recht, wie man im Film sehen oder besser gesagt hören kann. Das Endergebnis ist sehr gut und das ist nicht nur meine Meinung – es ist auch die Meinung der Leute, die uns am wichtigsten sind: die Kunden, die den Film gekauft haben. Und für jene, die gespannt auf eines der Stücke sind, die Jakub komponiert hat – hier ist ein Abschnitt der Musik, die für die Eintrittssequenz auf das „Auge von Moskau“ geschrieben wurde (das Gitarrensolo ist der Moment des Erklimmens der Antennenspitze) ABSPIELEN – 09. Das Auge.. Hinweis – eine gute Nachrichten für alle, die den Film gekauft haben: nächste Woche erhaltet ihr neben zusätzlichem Material zum Film den gesamten Soundtrack zum Film.

Komponieren

Komponieren/Bearbeiten des Musikstücks

Synchronisierung des Final Mix

MUSIK IST NICHT ALLES

Jetzt haben wir das Bild und die Musik. Es fehlt nur etwas Feuerwerk, das heißt, wie gestaltet man den fertigen Film attraktiv. Hier kam Craig von Motif Studio (motifstudios.co.za), ins Spiel. Er war verantwortlich für die grafische Gestaltung. Craig bearbeitete das Intro und die Karten des Kernkraftwerks. Dank Craigs Arbeit können die Zuschauer den Ort, an dem ich mich gerade befinde, leicht lokalisieren.

Überblick über den Block des Kernkraftwerks

Nahaufnahme und Darstellung des Ortes, an dem ich mich gerade befinde

Frame aus dem Intro

Wenn man mehr sehen möchte, habe ich Craigs Demo unten eingefügt, in welchem ich auch Abschnitte für „Allein in der Zone“ bemerkt habe.

Gefällt es euch?

An dieser Stelle sollten wir nicht die Übersetzer vergessen, die die Originalerzählung für den Film erst wenige Tage vor seiner Premiere erhielten. Durch schlechte Erfahrungen mit gebürtigen Übersetzern, die oft elementare Fehler machen, erkannte ich, dass fremdsprachige Versionen von echten Muttersprachlern gemacht werden sollten, deren Muttersprache nicht Polnisch ist. Maxi Bornmann war für die deutsche Version und Emma Heilig für die englische Version verantwortlich.

Wie man sehen kann, war das gesamte Team international und das Arbeiten mit jedem war eine reine Freude. „Allein“ war gar nicht so allein :)

SCHWIERIGE ENTSCHEIDUNGEN

Leider ging nicht alles so reibungslos vonstatten. Ich musste mehrere strittige Entscheidungen treffen, die einen Einfluss auf die endgültige Form des Films hatten. Eine von diesen war das Ersetzen des Begleitkommentars mit Untertiteln im Film. Ich erkannte, dass es besser wäre den Komfort der Erzählung zuzuhören der Hervorhebung der Musik zu opfern. Wenn der Erzähler den Text vorlesen würde, müsste die Musik leiser sein. Das wäre zu viel. Die Musik im Film spielt eine zu große Rolle, um in die Rolle der gewöhnlichen, illustrativen Musik gedrängt zu werden. Eine weitere Sache war das Aussehen der CD selbst. Der Film wurde absichtlich aufgenommen und nicht gepresst, um die individuellen Informationen jedes Käufers auf jeden Film aufzunehmen. Dies war auf einer gepressten CD nicht möglich. Ich hoffe jedoch, dass die Einmaligkeit und Attraktivität des Films selbst durch diesen rein visuellen Makel entschädigen wird.

AUSRÜSTUNG

Viele Leute haben mich gefragt, welche Ausrüstung ich für das Drehen des Films verwendet habe. Das ist das nächste Dilemma, entgegnete ich. Auf der einen Seite, konnte ich eine professionelle Sony EX1 Kamera verwenden. Man hätte ein exzellentes Bild gehabt, aber ich wäre nicht in der Lage gewesen auf die höchsten Anlagen zu kommen. Aus einfachen Gründen. Ihre übermäßige Größe und das Gewicht, die es unmöglich machten, sie am Helm zu befestigen oder auf die Antennenspitze mit ihr zu klettern.
Das Benutzen kleinerer Kameras der Typen GoPro oder VholdR hatte wiederum seine eigenen bedeutenden Einschränkungen. Die wichtigste war die geringe Bildqualität, besonders in schwierigen Belichtungssituationen (man kann die Bildqualität von diesen Kameras HIER sehen). Nach einmaligen Tests in Tschernobyl, wurde die Vhold ins Regal zurückgestellt. Es war notwendig einen Kompromiss einzugehen und etwas dazwischen zu finden. Eine Sony HDR-CX550 schien die vernünftigste Lösung zu sein – relativ klein, aber mit viel besserer und empfindlicherer Optik als Mini-Camcorder. Dazu mit einem Weitwinkel-Konverter, der bestmögliche für diesen Kameratyp, d.h. der Century Optics Ultra Fisheye MKII. Trotz allem wog die Ausrüstung mit Akku und mehreren Zusätzen (Fernsteuerung, Schutz gegen Wasser) fast 1 kg. Zum Vergleich – die Vhold wiegt 120 g und die Sony EX1 bis zu 3 kg. Aber die Kamera ist nicht alles. Die Ausrüstung musste auch an etwas angebracht werden. Leszek Potępa (www.wasiu.eu), ein Fallschirmspringer und Hersteller von Sprunghelmen kam mir zu Hilfe. So wurde ich der Besitzer eines individuell gefertigten Helms auf welchem ich schließlich eine Kamera befestigen konnte. Und übrigens, hierbei werdet ihr erfahren, wofür ich meinen Helm benutzt habe :).

Die Ausrüstung in Aktion. (Foto: Stephanie Theune)

Aufnahme des Krans (Foto: Stephanie Theune)

Und das wichtigste – die Beleuchtung. Ohne dieses würdet ihr viele interessante Orte nicht sehen, besonders die Keller, wo es vollständig dunkel ist oder das riesige Innere von Block 5 des Kernkraftwerks. Hier kam mir mein guter Freund Bartek Grynda zu Hilfe (GRALMARINE), ein bekannter Hersteller von Unterwasserbeleuchtung – Beleuchtung, die in extremen Bedingungen benutzt wird, meistens in großen Tiefen. Hier waren wir ebenfalls nicht in der Lage bereits bestehende Lösungen zu nutzen. Hochleistungsbeleuchtung benötigt Kühlung, 6 Hochleistungs-Dioden haben zusammen 48W. Dies stellt im Wasser kein Problem dar, über Wasser jedoch wurde die Konstruktion eines passenden Radiators unterstützt von einem Ventilator benötigt. Und dazu ein kleines Kraftwerk in meiner Tasche, d.h. Akkus in vielen Größen. Und bald werde ich Tests mit neuer Beleuchtung durchführen, leistungsstärkere Dioden der neuen Generation – sie sollen 3X leistungsstärker sein.

Beleuchtung in Block 5 (Foto: Stephanie Theune)

Beleuchtung in Block 5 (Foto: Stephanie Theune)

FILMKRITIKEN

Ich sollte wahrscheinlich den Film nochmals mit meinen Augen UND Ohren genießen. Auch die Ohren, weil die Hintergrundmusik wirklich gut ist und ein exzellenter „Kommentar“ zum Bild (zum Beispiel: die Stimmen von Kindern in der Vorschule – ein wenig wie aus einem Horrorfilm oder einem weiteren FEAR :) Im Großen und Ganzen ist der Film für jemanden zur Bestellung gemacht, der eine postapokalyptische Seele hat :) Mit den Worten eines STALKER-Fanatikers, es ist die reine Egoperspektive (FPP) … die Kamera am Helm leistet ihre Arbeit …
-wanderer

Um es zusammenzufassen – ich kann mir niemanden vorstellen, der an diesem Thema interessiert ist (und auf dieser Seite ist das wahrscheinlich jeder), der diesen Film nicht sieht. Es lohnt sich wirklich ein paar Drinks nicht zu kaufen im Tausch gegen den Erhalt eines eigenen Exemplars.
- Acik

Ich habe die Standardversion auf DVD und ich habe den Film gerade gesehen (morgen werde ich das Zusatzmaterial anschauen). In einem Satz, der Film ist großartig, gute Musik und total professionell gemacht. Selbst meine Freundin interessierte sich dafür und sah den ganzen Film mit mir, dies ist somit ein zusätzlicher Punkt für den Regisseur.
-xKoweKx

Der Film ist perfekt zusammengesetzt und ist gut anzusehen. Die Kamera am Helm war eine ausgezeichnete Idee. Ich bewundere beides sehr, Arkadiusz’ Herstellung des Films und die Reise selbst in das „Herz“ der Zone. Der Soundtrack klingt großartig und ist ein ideales Gegenstück zu den gezeigten Bildern, es ist zu schade, dass es ihn nicht im mp3-Format gibt. Ich habe wirklich keine so exzellente Dokumentation erwartet. Dieser Film ist sein Geld wert.
- ogur22

Der Aufstieg auf das Auge von Moskau war unglaublich! Super!
Ich habe nur ein „aber“. Es gab viel, viel zu wenig. Es sollte mehr solcher Produktionen geben!
- Justi

Polska, listopad 2010. To miał być ostatni wyjazd. Ale po powrocie wystarczy kilka dni przerwy i z powrotem zaczynam tęsknić. Strefa ani na chwilę nie pozwala przestać o niej myśleć. O pustych, porzuconych miastach i wsiach – świadectwie tragedii setek tysięcy przymusowo wysiedlonych mieszkańców. O starych, biednych przesiedleńcach, którzy pomimo zakazu, wciąż zamieszkują zamkniętą strefę. Kto nie był – nie zrozumie. Kto był – prędzej czy później będzie chciał wrócić ponownie….

LEPIEJ MNIEJ, ALE LEPIEJ (cyt. W. LENIN)

Ukraina, maj 2011. Checkpoint w Dytiatkach – brama do zamkniętej strefy. Z paszportami w rękach czekamy na wjazd, w międzyczasie próbując po kryjomu zrobić chociaż kilka zdjęć. W końcu podchodzi strażnik, uważnie sprawdza nasze paszporty i porównuje je z przepustkami. W powietrzu czuć lekkie napięcie, coś się nie zgodzi, drobny błąd w papierach, a możemy pożegnać się z wjazdem. W końcu strażnik delikatnie skina głową i leniwie, jakby od niechcenia, podnosi ramię szlabanu. Ruszamy. Od tej chwili wszyscy w skupieniu, z nosami wlepionymi w okna samochodu, chłoną szybko zmieniający się krajobraz. Prosta droga wzdłuż której ciągną się szpalery wysokich drzew, prowadzi nas do miejsca, w którym spędzimy kilka najbliższych dni. Jadąc nie napotykamy żadnego pojazdu, żadnego człowieka. Pustka. Jedynie świeżo położona nawierzchnia i pomalowane na biało pasy zdradzają ślady ludzkiej obecności. Same prowadzą nas do celu. Dopiero w mieście widać pierwsze oznaki życia. Prawie sami mężczyźni, ubrani w wojskowe moro,  bez żadnych widocznych dystynkcji. Jeden z nich, trzymając w ręku papierosa, uważnie nam się przygląda. Jesteśmy w Czarnobylu.
Po chwili mijamy nowo odremontowany budynek muzeum. Jeszcze kilka tygodni temu był starą, poradziecką ruderą, w której sprzedawano jedynie tani ukraiński alkohol. Teraz, świeżo pomalowane na ścianach bociany, symbolizują powracające do strefy życie. Po drugiej stronie ulicy ogromny plac a pośrodku aleja z dwoma rzędami ciasno ustawionych krzyży. Na każdym nazwa innej miejscowości, innego opuszczonego miejsca. Każdy krzyż to symbol tragedii setek, tysięcy przymusowo wysiedlonych mieszkańców.

- To wszystko dla Miedwiediewa i Janukowycza – wyjaśnia nieznajomy, rzucając niedopałek na ulicę. – Tę nową nawierzchnię zrobiono specjalnie na przyjazd prezydentów, z okazji okrągłej rocznicy katastrofy. Przyjechali, pogadali, obiecali i na tym się skończyło. Jak zwykle.
- Naprawdę? – udaję zdziwienie, mając przed oczami wizytę w Polsce Jana Pawła II , gdzie na trasie jego przejazdu odnawiano fasady budynków. Z braku pieniędzy i czasu często tylko z jednej strony.
- Oczywiście – śmieje się zapaliwszy kolejnego papierosa. – Wszystkie ten zmiany są pod turystów, a raczej pod ich dolary. Do kwietnia przyjechało tutaj tylu turystów, ile w całym ubiegłym roku. A przed nami EURO 2012 i kolejne setki tysięcy turystów – podsumowuje.

Nie wdaję się w dalsze dyskusje z nieznajomym. Ruszamy jeszcze pachnącą świeżym asfaltem drogą w kierunku Prypeci. Mam nadzieję, że tam wciąż wszystko po staremu.

POBUDZIĆ ARTYSTYCZNĄ WYOBRAŹNIĘ

Soczyście zielona trawa i drzewa, gdzieniegdzie kwitnące polne kwiaty, błękit nieba. Wszędzie słychać śpiew ptaków oraz szum drzew. Upalnie. W Prypeci już dawno zawitała wiosna.
Jednak cały ten sielski krajobraz niemal natychmiast demaskują wyłaniające się zza drzew, puste skorupy porzuconych budynków. Powybijane szyby okien, powyrywane i powyłamywane drzwi a przede wszystkim brak jakiegokolwiek śladu ludzkiej obecności. Wszechobecna i wszechwładna przyroda wieńczy dzieło. Pozbawiona opieki człowieka powraca do swojego naturalnego stanu. Zaczyna z nim wygrywać, tak jak zapomniane na setki lat świątynie kambodżańskiego Angkor Wat. Nienaturalnie wysokie drzewa zaczynają przesłaniać budynki. Roślinność powoli, podstępnie oplata domy i wdziera się do ich wnętrz, próbuje odebrać to co kiedyś do niej należało. Upływający czas jest największym wrogiem tego miejsca. Obfite wiosenne deszcze jeszcze bardziej przyśpieszają ten proces a zabójcza wilgoć niszczy resztki pozostawionych wewnątrz przedmiotów. Miasto powoli się rozpada. Podobnie jak występujący w nim radioaktywny cez. Oba w fazie połowicznego rozpadu.

Również człowiek powoli zapomina o katastrofie i jej dramatycznych skutkach. Z każdym kolejnym rokiem pamięć o Czarnobylu blaknie, okrada człowieka z pozostałych mu jeszcze wspomnień. Odchodzący w biedzie i zapomnieniu ludzie na zawsze zabierają ze sobą najcenniejsze co posiadają. Wspomnienia. Ostatnie świadectwo tamtych wydarzeń. Jedyną nadzieją by utrzymać je żywe dla przyszłych pokoleń jest natchnienie muzyki, sztuki i literatury tematyką Czarnobyla. To tragiczne i jednocześnie niezwykłe miejsce może być źródłem inspiracji i poszukiwań dla wielu artystów – muzyków, fotografów, filmowców i malarzy. Wszystkich, którzy chcieliby zatrzymać czas dla przyszłych pokoleń. Ocalić od zapomnienia. Mam nadzieję, że efekty naszych wizyt chociaż odrobinę w tym pomogą.

Katja Lindblom - "Kwietniowy marsz" - 2011 - akryl na płótnie - 92x73 cm

Katja Lindblom - "Manifest agonii" - akryl na płótnie - 92x73 cm

Katja Lindblom - Wspomnienia Grigorija Khmel - ołówek

Katja Lindblom - Valey Bespalov - ołówek

Katja Lindblom - Bio robot - flamaster

Katja Lindblom - Inżynierowie w bloku 4 - flamaster

LENIN WIECZNIE ŻYWY

Detale. Tak naprawdę to właśnie detale są najważniejsze. Zwykle pomijane przez osoby, które po raz pierwszy odwiedzają strefę. Brak czasu nie pozwala na przystanięcie, chwilę zadumy i refleksji. Ciągły pośpiech powoduje, że często bezmyślnie pstrykają tysiące zdjęć, próbując utrwalić więcej niż pozwala na to czas. Naiwnie sądzą, że po powrocie wszystko spokojnie oglądną. Ale to nieprawda. W ten sposób zapamiętają miejsca wyłącznie jako zbiór pustych, nic nie mówiących obrazków.

Większa ilość czasu skłania do zastanowienia nad historią, przeznaczeniem odwiedzanych miejsc lub znalezionych przedmiotów. Pozwala dostrzec szczegóły. Pozwala je odnaleźć w odwiedzanych miejscach, budynkach lub rozmowach z mieszkańcami. Dzięki nim można dostrzec rzeczy będące szerszym tłem całej tragedii, bez których życie mieszkańców, wyglądałoby albo potoczyłoby się zupełnie inaczej.

Ideologia. Ideologia, która miała ogromny wpływ nie tylko na życie samych mieszkańców Prypeci czy całego Związku Radzieckiego ale również Polski. O ideologii, której współtwórcą był Włodzimierz Lenin. O jego poglądach i działaniach znoszących ucisk, podziały klasowe i wyzysk społeczny. Ustanawiających społeczną kontrolę, wspólną własność i sprawiedliwy podział dóbr. Dzięki swojej ideologii, Lenin jeszcze za życia stał się legendą. I tak oto z powrotem wracamy do Prypeci.

Lenin jest najliczniejszym mieszkańcem Prypeci. Jest wszędzie. Jego zdjęcia, obrazy, rysunki znajdują się na ścianach wszystkich instytucji rządowych i kulturalnych. Urzędach, fabrykach, kinach, teatrach, szkołach i przedszkolach. Fotografowany i rysowany przez dorosłych oraz dzieci. Postać, której stawiano pomniki, pisano pieśni i wiersze. Nagradzano medalami i orderami jego imienia. I nazywano jego imieniem ulice, place a nawet miasta. Trudno się dziwić, że po śmierci Lenina władze partyjne postanowiły wykorzystać jego popularność i autorytet jako element propagandy systemowej. Również w Prypeci.

"W.I. Lenin. Twórca i organizator Czerwonej Armii"

"Imię i dzieło Lenina będzie żyć wiecznie"

"Nasz cel - komunizm"

"Zwycięzca socjalistycznego współzawodnictwa - 1982"

"Chwała pracy - ZSRR"

"NIE" i "ZSRR - zwycięstwo"

Nauka, sztuka, praca, pokój.

U góry - "Tam, gdzie partia - tam sukces, tam zwycięstwo!". U dołu - "Partia i komsomoł - jedność!" (Komsomoł - komunistyczna organizacja młodzieży w ZSRR - przyp. autora)

CZAS OMIJA MIEJSCA, KTÓRE WSPOMINAMY

Nawet swobodne zwiedzanie strefy i oglądanie wszystkich detali na niewiele się zda jeśli nie znamy historii tego miejsca. Nie tylko historii przeczytanej w książce lub oglądniętej w telewizji ale tej usłyszanej bezpośrednio od świadków i uczestników tamtych wydarzeń. Nie tylko z często łatwych do manipulowania statystyk albo jednostronnych raportów ale z bezpośrednich rozmów z mieszkańcami i pracownikami strefy. Na przykład z lekarką, z którą dzięki pomocy władz strefy udało się nam spotkać i porozmawiać.

Galina Piatusowa (Галина Пятусова), 64 lat. W chwili katastrofy pracowała w klinice dziecięcej w Prypeci.  Ciesząca się dużym poważaniem, nadal czynna zawodowo,  zajmuje się badaniami profilaktycznymi osób pracujących w strefie. Wszyscy się jej boją. Od jej decyzji zależy bowiem przyszłość każdej osoby tu pracującej. Brak podpisu lekarki na dokumentach medycznych oznacza konieczność opuszczenia strefy, utratę pracy i lepszych niż gdzie indziej zarobków.

Czułem się trochę niepewnie widząc ją pierwszy raz, czekającą na nas w przychodni w Czarnobylu. Nie wiedziałem czy zgodzi się pojechać z nami do Prypeci, do miejsca z którym tak wiele ją łączyło, gdzie spędziła najlepsze lata swojego życia. Czy może odmówi, nie chcąc wracać pamięcią do zdarzeń, które przyniosły jej tyle bólu i cierpień.

Na szczęście, ubrana w biały fartuch lekarka bez wahania wsiadła do samochodu i natychmiast zaczęła swoją opowieść. Była tak interesująca, że nawet nie zauważyłem jak znaleźliśmy się w Prypeci. A jak już rozpoczęła to długo nie mogła zakończyć. Na nowo ożyły wspomnienia i obrazy tamtych chwil. Nieświadomie zachęciły lekarkę do prawdziwych zwierzeń. Wzruszenia i łzy wywołane wciąż żywymi wspomnieniami.

Rozmowa z lekarką - szpital w Prypeci

"Tu mieszkam"

Łzy wzruszenia. W tle - "Sławimy kobiety-matki, których miłość nie zna granic, których piersi wykarmią cały świat. - M. Gorki"

Opowieść Galiny można przeczytać -  TUTAJ

PIKNIK NA SKRAJU DROGI

Opowieść Galiny na długo pozostanie w mojej pamięci. Pełna emocji, osobistych wyznań i szczegółów. Jakże inna niż pełne niezrozumiałych terminów i cyfr, wyzute z emocji raporty naukowców, którzy często nawet nie widzieli miejsca katastrofy.

Zupełnie inny przebieg mało drugie spotkanie. Przypadkowo poznane dwie Ukrainki zgodziły się pokazać nam przedszkole, w którym pracowała jedna z nich oraz mieszkanie, gdzie mieszkała druga.

Nikt jednak nie przewidział, że z pozoru niewinne spotkanie przekształci się w mały piknik na skraju drogi. Odnalazłszy i odwiedziwszy opuszczony dom, jedna z kobiet, chyba w geście radości lub uczczenia tej pamiętnej chwili, wyciągnęła szklany słoik z jasnobrązowym płynem oraz niewielki foliowy woreczek. Szykuje się impreza – pomyślałem natychmiast. Nie pomyliłem się. Płyn szybko okazał się palącą, domowej roboty gorzałką, a w woreczku, mięsno-warzywne zakąski. To się nazywa prawdziwa Ukraińska gościnność – stwierdziłem, wychyliwszy pierwszy kieliszek…

Piknik na skraju drogi

Po kilku głębszych byliśmy gotowi na zwiedzanie przedszkola. Wewnątrz, najbardziej poruszyły mnie dziecięce zabawki – plastikowe lalki, samochodziki oraz pluszowe misie. Regały z bajkami, obok malutkie stoliki na których wciąż leżą pokolorowane dziecięcą ręką zeszyty. I wszędzie rozsypane kredki. W pomieszczeniu obok, kilkadziesiąt starych, zardzewiałych łóżek, w których zmęczone zabawą dzieci mogły uciąć sobie poobiednią drzemkę.

Przedszkole "Złoty Kogucik"

WSZYSTKO TRZEBA ODKRYĆ SAMEMU

Szukanie śladów komunistycznej ideologii i propagandy oraz spotkania z byłymi mieszkańcami nie były jedynym celem ostatniej wyprawy.

POCZTA

W zasadzie to centrum telekomunikacyjne, położone w samym centrum miasta, z pocztą, centralą telefoniczną, telegrafem i publicznymi telefonami. Wydawał się mało ciekawym bo pozbawionym jakichkolwiek urządzeń, obiektem. Odwiedzany przez setki jednodniowych turystów, został skutecznie „oczyszczony” z jakichkolwiek interesujących przedmiotów. Jedynie co zostało to tysiące – czy też bardziej właściwie – kilogramy mało interesujących dokumentów, kwitków i pustych formularzy. Makulatura.

Być może właśnie dlatego nigdy nic ciekawego tam nie znalazłem – pomyślałem, kolejny raz odwiedzając to miejsce. Jednakże tym razem postanowiłem poszukać głębiej. I opłaciło się. Poświęciwszy trochę czasu i energii odnalazłem kilka prawdziwych unikatów; przedmiotów, których już dawno tu nie powinno być. Zupełnie nowe, czyste kartki pocztowe. A nawet całe paczki. Pakowane po 50 sztuk i przewiązane nylonowym sznurkiem…

Pocztówki po lewej - "Chwała ojczyźnie październikowej". Po prawej - "Sława wielkiemu październikowi - 1917"

"Chwała październikowi"

Pocztówki - "Chwała październikowi" oraz "9 maja - Dzień Zwycięstwa"

Mural wewnątrz budynku poczty.

Gdy czytacie ten reportaż, kartek pewnie już tam nie ma. Pozostawione w widocznym miejscu, bezpowrotnie zniknęły w kieszeniach setek przechodzących turystów….

ŚWIĘTO FLAGI

Duga. Radar pozahoryzontalny, potocznie zwany Okiem Moskwy. Rzadko udaje się go dokładnie zwiedzić. Częste zmiany kierownictwa strefy skutecznie utrudniają lub wręcz uniemożliwiają uzyskanie stosownych przepustek. Każdy nowy naczelnik strefy to nowe zasady, nowe ograniczenia i nowe opłaty. Zawsze wyższe. Tym razem szczęście dopisało. Dzięki niegdysiejszemu pracownikowi tegoż kompleksu, brama stała przed nami otworem. Dzięki jego pomocy ogromny kompleks radarowy oraz okoliczne budynki służące do jego obsługi na nowo zaczęły odkrywać swoje tajemnice.

"Gwiezdne wojny" - główny budynek kompleksu Czarnobyl-2

Porozrzucane urządzenia radiotelekomunikacyjne

Główne pomieszczenie - sala kontrolna

Szafy telekomunikacyjne

Hala w głównym budynku

Jedną z takich tajemnic jest przyszłość radaru. Już wcześniej chodziły słuchy, że radar będzie rozebrany na złom. Nawet pod samą anteną, tą mniejszą, można znaleźć odcięte fragmenty konstrukcji. Wydawało się, że ta naprawdę przepiękna w formie, unikatowa konstrukcja ma zniknąć na zawsze. Okazuje się, że będzie jednak inaczej. Dwa niezależne źródła potwierdziły, że radar został sprzedany (lub lada moment ma zostać) . Japończykom. Na szczęście nie na złom. Konstrukcję kupiono z zamiarem postawienia na jej szczycie anten telekomunikacyjnych. Decyzja godna pochwały. Wreszcie zdecydowano się ocalić jedną z najciekawszych, unikalnych na skalę światową, konstrukcji.

Tymczasem,  po raz kolejny wspiąłem się na szczyt anteny aby wreszcie powiesić to, co od kilku wizyt zawsze nosiłem przy sobie, czekając na odpowiednią okazję.  Niedługo pewnie zawiśnie tu biała flaga z czerwonym słońcem w środku… Ale co tam, dziś jest święto polskiej flagi.

Mocowanie flagi na szczycie anteny

Chwila zadumy (i odpoczynku) na szczycie anteny

Widok z dołu

Niezwykle skomplikowana ale uporządkowana konstrukcja

KU CHWALE OJCZYZNY

Kto by przypuszczał, że w Prypeci można znaleźć strzelnicę, w dodatku w piwnicy szkoły podstawowej. Okazuje się, że strefa ma wiele tajemnic i wciąż potrafi zaskoczyć.

Ale strzelnica to tylko część pewniej ideologicznej całości, której sens wyjaśnia dopiero znajdujące się obok niej pomieszczenie. Niewielka sala wewnątrz której znajdują się dwa rzędy ciasno ustawionych ławek a na końcu, przy ścianie, tablica. Po obu jej stronach wiszą jaskrawo czerwone, propagandowe plakaty. To sala, w której prowadzono wykłady z przysposobienia obronnego. Sala, w której edukowano młodych rosyjskich patriotów.

To tutaj uczniowie starszych klas brali udział w zajęciach z zakresu obrony cywilnej, metod ochrony przed zagrożeniami militarnymi i udzielania pierwszej pomocy. W programie nauczania mieściła się także tematyka wojskowa; podawane były informacje o rodzajach broni, zasadach służby wojskowej i topografii. A w ramach zajęć praktycznych – ćwiczenia strzeleckie.

Sala wykładowa w piwnicy szkoły

Plakat "Sława radzieckiemu narodowi"

Strzelnica - otwory strzelnicze

Strzelnica

MUZYKA POTRZEBĄ NARODÓW

Włodzimierz Lenin wierzył, że literatura oraz sztuka mogą być wykorzystywane równie dobrze dla celów edukacyjnych, jak i politycznych oraz ideologicznych. Polityczni następcy kontynuowali jego dzieło otaczając troskliwą opieką tysiące radzieckich talentów – poetów, śpiewaków, aktorów, muzyków i malarzy. Budowali dla nich, również w Prypeci, wiele instytucji kulturalnych – domy kultury, szkoły muzyczne, kina i teatry. Efekt, w mieście wciąż można znaleźć wiele porzuconych instrumentów muzycznych, z których najlepiej zachowały się te największe. Pianina i fortepiany. Wielkie i ciężkie. Trudne do wywiezienia i sprzedaży, stały się bezwartościowym przedmiotem dla złodziei.

Milczące od 25 lat. Zakurzone, pożółkłe, często niewydające żadnych dźwięków. Pozostawione na pastwę czasu i wilgoci niszczeją. Odnalazłem ich już kilkadziesiąt i wciąż odnajduję nowe. Tak jak tym razem, gdy idąc przez nieznany mi wcześniej rejon miasta natknąłem się na sklep. Sklep w którym sprzedawano pianina.

Sklep z pianinami - 15 sztuk

HALA TURBIN

Wielokrotnie już odwiedzałem 5 i 6 blok elektrowni atomowej – pomyślałem. Dlatego może tym razem sprawdzę też przyległe im budynki. Jedynym z nich, największym, jest hala turbin. Długa na kilkaset metrów, mieściła kiedyś 2 turbogeneratory o wydajności 500 MW każdy oraz liczne urządzenia pomocnicze. Wewnątrz hali temperatura natychmiast spada o kilkanaście stopni a z ust zaczyna wydobywać się para. Ciemno. Gdzieniegdzie pozostawione butle i palniki acetylenowe każą przypuszczać, że niewiele tu już pozostało. Niedaleko,  biała metalowa tablica informuje: „Hala turbin. Energoblok nr 5 – data ukończenia styczeń 1986”. Na drugim końcu hali odnajduję jeszcze nie pocięte części większych urządzeń, np. kondensator.

Hala turbin - wejście

Kondensatory pary

Nigdy niedokończony kompleks elektrowni atomowej jest ostatnim obiektem, który odwiedzam. Ostatnim, ale jednym z najważniejszych. Bez elektrowni atomowej nie byłoby przecież pobliskiej Prypeci oraz jej 50 tysięcy mieszkańców. Nie byłoby też tragedii 300.000 tysięcy przymusowo wysiedlonych mieszkańców strefy.

Każdy wyjazd uczy mnie pokory i rozwagi wobec energii jądrowej. Uczy mnie patrzeć i widzieć więcej niż można wyczytać w książkach lub oglądnąć w telewizji. Uczy mnie prawdziwej historii. Historii opowiedzianej przez uczestników tamtych wydarzeń: pracowników, likwidatorów oraz zwykłych mieszkańców.

Każdy wyjazd to jak podróż w nieznaną mi przeszłość. To okazja do poznania nowych miejsc, nowych ludzi, nowych sytuacji. Okazja do wyrobienia sobie własnego zdania na temat skutków katastrofy.

Nie opuściwszy jeszcze strefy wiem, że wkrótce tu wrócę….

EPILOG

Japonia. Fukushima. Czerwiec 2011. – 3 miesiące po trzęsieniu ziemi i tsunami.

Co z tego, że katastrofa w Fukushimie nie przypomina tej w Czarnobylu, skoro rezultat jest niemal identyczny? Terabekerele radioaktywnych substancji, skażona i zamknięta 20 km strefa, ewakuacja tysięcy ludzi, likwidatorzy…  I mówi się już o sarkofagu.

A różnice?

W Czarnobylu był (i nadal jest) problem z rdzeniem jednego reaktora, w Fukushimie są trzy.

Dziś już wiadomo, że wiele wcześniejszych,uspokajających lub celowo wprowadzających w błąd informacji, nie sprawdziło się. Naukowcy, w obliczu obecnych wydarzeń oraz napływających informacji, po cichu wycofują się ze swych zapewnień, że katastrofa nie jest groźna, reaktory nowoczesne a skażenie niskie. Już nawet sama Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (IAEA) potwierdza, że katastrofa w Fukushimie jest co najmniej tak zła, jak w Czarnobylu (co oznacza, że może być jeszcze gorsza).

Już po kilku godzinach od katastrofy doszło do stopienia rdzenia w reaktorze nr 1, a wkrótce potem także w reaktorze nr 2 i 3. We wszystkich doszło do potężnych eksplozji, głównie wodoru. Paliwo we wszystkich trzech reaktorach przepaliło stalową obudowę zbiorników ciśnieniowych i przedostało się do zewnętrznej obudowy bezpieczeństwa. Istnieją podejrzenia, że jedna z nich jest nieszczelna, co grozi przedostaniem się radioaktywnych materiałów na zewnątrz, do wód gruntowych i atmosfery. Jakby tego było mało, w reaktorze nr 3 uległ uszkodzeniu basen z zużytym paliwem MOX, dużo bardziej niebezpiecznym niż paliwo uranowe, używane w pozostałych reaktorach. Aby zapobiec katastrofie, cały czas trwa pompowanie wody w celu chłodzenia stopionego paliwa.

Wskutek wybuchów, licznych przecieków oraz niekontrolowanych lub celowych emisji, do atmosfery przedostały się ogromne ilości radioaktywnych substancji. Kilka dni temu, Japońska Agencja Bezpieczeństwa Nuklearnego podwoiła swoje wcześniejsze szacunki odnośnie poziomu radioaktywnych substancji, które wydostały się z elektrowni tylko w pierwszym tygodniu po katastrofie. Równocześnie ostrzega, że w obecnej ocenie kryje się wciąż spory margines błędu. Wielu ekspertów uważa, że do dnia dzisiejszego, ilość uwolnionych substancji radioaktywnych jest już równa, jeśli nie większa, niż w Czarnobylu.

Ostatnie odczyty promieniowania w budynku reaktora nr 1 wskazują na niespotykany wcześniej w powietrzu, wysoki poziom promieniowania – 4 Sv/h. Radioaktywne izotopy: cez, stront, pluton odnajdywane są w różnych, często odległych o kilkadziesiąt kilometrów miejscach. W międzyczasie zainstalowano również stalowe kurtyny wodne wokół ujęć, aby spowolnić rozprzestrzenianie się skażonej wody do Pacyfiku.

Ewakuowana jest nawet ludność z niektórych miejsc położonych poza 20km zamkniętą strefą, gdzie odnajdywane są nowe radioaktywne „hot spoty”. Japończycy zaczynają już mieć tego dosyć. W Tokio oraz w całej Japonii odbywają kliku, kilkunastotysięczne manifestacje przeciwko energii nuklearnej oraz przeciw bierności rządu Japonii wobec katastrofy….

„Awaria w Fukushimie po raz kolejny pokazała, że zabezpieczenia nigdy nie będą wystarczające, gdyż nie jesteśmy w stanie przewidzieć wszystkich zagrożeń wynikających z katastrof naturalnych, zawodnej techniki czy błędów ludzkich. ” – to cytat z okładki filmu „Alone in the Zone” – który polecam tym wszystkim, którzy chcą sobie odpowiedzieć na pytanie -  czy warto ryzykować.

P.S. z ostatniej chwili

Już  wiem,  powrót do strefy w listopadzie 2011… Chcesz się przyłączyć? Szczegóły arek (małpa) podniesinski (kropka) pl

This was my debut. My first full length film. So please forgive any shortcomings. Alone 2 won’t have any :)

Indeed, many people ask me if there will be a sequel. So I answer rather enigmatically: There will be an “Alone 2” but not “in the zone”. No, no. There will also not be an “Alone in the Fukushima”. :)

Preparations have already begun, pictures and the next adventure begin in the fall. But I’ve gone off topic again. Many people ask me about various technical details of production, so this text is dedicated to the behind the scenes aspects of the film. The images for the film were finished last October, and the test editing only a month before the premiere. And that was only the beginning of further, more intensive jobs. I was working 24 hours a day for the last month.

EDITING

After initial editing, approx. 5% of the original material remained. The rest was archived. Some of these were unsuccessful takes, too long or those which I couldn’t show for various reasons. Then I could start work on the final edit, i.e. putting the takes and sequences in the right order, cutting them to the right length and adding various types of effects.

Editing the film

Initial edit in Adobe Premiere

Adding effects and slight corrections in Adobe After Effects

After editing, rendering the final image of the film took about 30 hours. It was necessary to do several such tests with various arrangements of the image.

MUSIC

Even the best film couldn’t work without music. At the beginning I intended – as I have thus far – to buy readymade music. However, the unusualness of the whole project, and especially the full length nature of the film, led me to change my plans and find a real composer. A composer who, unlike even the biggest databases of works, would be able to carry out my vision, adapt to the method of editing the film and understand the specific atmosphere of the exclusion zone. And all without visiting the zone. A composer who patiently listens to my suggestions and as a result creates a rich, interesting musical arrangement. The sort I was used to when buying music from well known American music databases. The music in the trailer was created by X-Ray Dog, a company which has written music for many Hollywood hits. So the bar was set very high. That is why I reflected on the right person, I heard many demos, I read references and I found Jakub Czech (www.prozacstudio.com). I quickly sent a handful of the most important information about my trips to the zone and the film project. I didn’t even have to wait an hour for a response. It was instant. And positive, full of enthusiasm and energy. This boded well for the future. I didn’t have to explain much to Jakub. The type of music and method of editing were clear enough in the trailer. We understood each other without having to speak, which was particularly important when working at a distance and under the constraints of time and the inevitably approaching premiere of the film. I sent him the next parts of the film in succession, giving my most important suggestions and remarks. After receiving the initial version of the music for each part of the film, I made a few corrections or suggested changes in certain segments. I wasn’t always successful, but that’s probably proof that the composer also has something to say. And he was usually right, as you can see, or rather hear, in the film. The final effect is very good, and that is not just my opinion – it’s also the opinion of the people who are most important to us: the clients who bought the film. And for those who are curious about one of the pieces composed by Jakub – a segment of the music written for the sequence of the entrance onto the Moscow Eye (the guitar solo is the moment of climbing to the top of the antenna) PLAY – 09. The Eye. Note – good news for everyone who will buy the film: along with the additional material to the film, you will receive the full music soundtrack to the film.

Composing

Composing/arranging the composition

Synchronizing the final mix

MUSIC ISN’T EVERYTHING

We now have the image and the music. There are just a few fireworks missing, that is, how to effectively make the finished film attractive. Here Craig from Motif Studio (motifstudios.co.za), who is responsible for the graphic framing, entered the game. Craig dealt with the intro at the beginning and the maps of the nuclear power plant. Thanks to Craig’s work, the viewer can easily locate place I am currently visiting.

Section of the block of the nuclear power plant

Approaching and showing the place where I currently am

Frame from the intro

If you want to see more, I have put Craig’s demo below, in which I also noticed segments created for Alone in the Zone.

Do you like it?

At this point we should not forget about the translators who received the original narration for the film just days before its premiere. Having had bad experiences with native-born translators who often made basic mistakes, I recognized that the foreign language versions should be done by real native speakers whose native language isn’t Polish. Maxi Bornmann was responsible for the German version and Emma Heillig for the English version.
As you can see, the whole team was international and working with everyone was a pure delight. “Alone” was not so alone at all :)

DIFFICULT DECISIONS

Unfortunately, not everything went so smoothly. I had to make several controversial decisions which had an impact on the ultimate shape of the film. One of these was replacing the voiceover with subtitles in the film. I recognized that it would be better to sacrifice the convenience of listening to a narration for the sake of presenting the music itself. If the narrator read the text, the music would have to be quieter. That would be too much. The music in the film played to big a role to be pushed aside into the role of simple illustrative music. Another issue was the appearance of the disc itself. The film was deliberately recorded and not pressed in order to include the individual data of each buyer on every film. This wasn’t possible on a pressed disc. However, I hope that the uniqueness and attractiveness of the film itself will compensate for this purely visual defect.

EQUIPMENT

Many people ask me what equipment I used in shooting the film. This is the next dilemma I encountered. On one hand, I could use a professional Sony EX1 camera. You would have an excellent image, but I would not be able to get to the tops of the structures with it. For simple reasons. Its excessive size and weight which made it impossible to fasten to the helmet or climb to the top of antennae with it. In turn, using smaller cameras of the type GoPro or VholdR had their own significant limitations. The most important was the low image quality, especially in difficult lighting situations (you can see the image quality from these cameras HERE). After one-off tests in Chernobyl, the Vhold was shelved. It was necessary to reach a compromise and find something in between. Sony HDR-CX550 seemed to be the most reasonable solution – relatively small, but with much better and more sensitive optics than miniature cameras. Also, a wide-angle converter, the best possible for that type of camera, i.e. Century Optics Ultra Fisheye MKII. Despite everything, the kit along with battery and several additions (remote control, protection against water) weighed almost 1 kg. For comparison – Vhold weighs 120 g and the Sony EX1 up to 3 kg. But the camera isn’t everything. The equipment still had to be mounted on something. Leszek Potępa (www.wasiu.eu), a parachute jumper and producer of helmets for jumping, came to my assistance. This is how I became the owner of an individually designed helmet onto which I could finally attach a camera. And by the way, you will soon know what I used my helmet for :).

The equipment in action. (Photo: Stephanie Theune)

Shot of the crane (Photo: Stephanie Theune)

And the most important – lighting. Without this you wouldn’t see many of the interesting places, especially the cellars where it is completely dark or the huge interior of block 5 of the power plant. Here my good friend Bartek Grynda (GRALMARINE), a well known producer of underwater lighting – lighting used in extreme conditions, most often at great depths – came to my assistance. Here we were also not able to use pre-existing solutions. Higher powered lighting needs cooling, 6 high powered diodes are 48W all together. This does not pose any problem in water, above ground, however, it required construction of a suitable radiator assisted by a ventilator. And furthermore, the small power plant in my pocket, i.e. batteries of many sizes. And soon I will take on tests of new lighting, more powerful new generation diodes – they should be 3X more powerful.

Lighting in block 5 (Photo: Stephanie Theune)

Lighting in block 5 (Photo: Stephanie Theune))

MOVIE REVIEWS

I should probably enjoy this film again with my eyes AND ears. Ears as well because the background music is really good and is an excellent “commentary” on the image (for example: the voices of children in the preschool – kind of like from a horror film or another FEAR :) On the whole the film is seemingly made to order for someone who has a post apocalyptic psyche :) In the words of a STALKER fanatic, it’s pure FPP…the camera on the helmet does its job…
-wanderer

To sum up – I don’t imagine anyone who is interested in this theme (and on this site that’s probably everyone) not seeing this film. It is really worth not buying a couple drinks in exchange for getting your own copy.
- Acik

I have the regular version on DVD and I just saw the film (tomorrow I’m watching the additional material). In a word, the film is awesome, good music and totally professionally made. Even my girlfriend was interested and watched the whole film with me, so that’s another point for the director.
-xKoweKx

The film is put together perfectly as a whole and is pleasant to watch. The camera on the helmet was an excellent idea. I totally admire both Arkadiusz’s making of the film and the journey itself into the „heart” of the zone. The soundtrack sounds great and is an ideal match for the images shown, it’s too bad it doesn’t come in mp3 format. I really didn’t expect such an excellent documentary. This film is worth buying.
- ogur22

The entrance onto the Moscow Eye was incredible! Super!
I have only one “but”. There was way, way too little. There should be more productions like this!
- Justi

To był debiut. Pierwszy pełnometrażowy film. Wybaczcie więc wszelkie niedociągnięcia. W Alone 2 ich nie będzie :)

No właśnie, wiele osób mnie pyta czy będzie sequel. Odpowiem więc trochę enigmatycznie: będzie „Alone 2” ale nie „in the zone”. Nie, nie. Nie będzie też „Alone in the Fukushima”. :)

Przygotowania już rozpoczęte, początek zdjęć i kolejnej przygody jesienią. Ale znowu zbaczam z tematu. Wiele osób pyta mnie o różne techniczne szczegóły produkcji. Tekst ten jest więc poświęcony kulisom powstawania filmu. Zdjęcia do filmu zostały ukończone w październiku ubiegłego roku, a próbny montaż dopiero miesiąc przed premierą. A był to zaledwie początek dalszych, intensywnych prac. Ostatni miesiąc to praca 24h na dobę.

MONTAŻ

Po wstępnym montażu zostało ok. 5% oryginalnego materiału. Reszta trafiła do archiwum.  Część to nieudane ujęcia, zbyt długie lub takie których z różnych przyczyn nie mogłem pokazać. Teraz mogłem rozpocząć pracę nad ostatecznym montażem czyli ułożeniem ujęć i sekwencji w odpowiedniej kolejności, docięciem ich do odpowiedniej długości oraz dodaniem różnego rodzaju efektów.

Montaż filmu

Wstępny montaż w Adobe Premiere

Dodawanie efektów i drobne korekty w Adobe After Effects

Po zmontowaniu, renderowanie finalnego obrazu filmu zajmowało ok. 30 godzin. Takich prób, z różnymi ustawieniami obrazu trzeba było wykonać co najmniej kilka.

MUZYKA

Nawet najlepszy film nie obędzie się bez muzyki. Początkowo zamierzałem – tak jak dotychczas – kupić gotową muzykę. Jednakże nietypowość całego projektu a przede wszystkim pełnometrażowość filmu, skłoniły mnie do zmiany planów i znalezienia prawdziwego kompozytora. Kompozytora, który w przeciwieństwie do choćby największej bazy gotowców, będzie potrafił zrealizować moją wizję, dostosuje się do sposobu montażu filmu i zrozumie specyficzny klimat zamkniętej strefy. I to wszystko bez odwiedzania strefy. Kompozytora, który cierpliwie wysłucha moich sugestii i w konsekwencji stworzy bogatą, niebanalną aranżację instrumentalną. Taką do której byłem przyzwyczajony kupując muzykę w znanych amerykańskich bazach. Muzyka w trailerze była bowiem stworzona przez X-Ray Doga, firmę, która napisała muzykę do wielu hollywoodzkich hitów. Poprzeczka była więc ustawiona bardzo wysoko. Dlatego długo zastanawiałem się nad wyborem odpowiedniej osoby, słuchałem różne dema, czytałem referencje aż trafiłem na Jakuba Czecha (www.prozacstudio.com). Szybko przesłałem garść najważniejszych informacji o moich wyprawach do strefy i projekcie filmowym. Na odpowiedź nie czekałem nawet godziny. Błyskawiczna odpowiedź. W dodatku pozytywna, pełna entuzjazmu i energii. To dobrze wróżyło na przyszłość. Nie musiałem Jakubowi wiele wyjaśniać. Rodzaj muzyki oraz sposób montażu był aż nadto wyraźny w trailerze. Rozumieliśmy się bez słów, co było szczególnie ważne pracując na odległość oraz działając pod presją czasu i nieuchronnie zbliżającej się premiery filmu. Sukcesywnie przesyłałem kolejne partie filmu przekazując najważniejsze sugestie i uwagi. Po otrzymaniu wstępnej wersji muzyki do każdej z części filmu nanosiłem jeszcze kilka poprawek lub sugerowałem zmianę jakiegoś fragmentu. Nie zawsze mi się to udawało ale to chyba dowód że kompozytor też ma coś do powiedzenia. I zwykle miał rację co widać a raczej słychać w filmie. Ostateczny efekt jest bardzo dobry i nie jest to wyłącznie moje zdanie. Takie są opinie osób dla nas najważniejszych. Klientów którzy zakupili film. A dla ciekawskich jeden z utworów skomponowanych przez Jakuba- fragment muzyki napisany do sekwencji wejścia na Oko Moskwy (solówka gitarowa to moment wspinania się na szczyt anteny) ODTWÓRZ – 09. The Eye. Uwaga, miła wiadomość dla wszystkich którzy kupią film. Wraz z materiałami dodatkowymi do filmu, otrzymacie pełny soundtrack z muzyką do filmu.

Komponowanie

Komponowanie/układanie kompozycji

Zgrywanie finalnego mixu

MUZYKA TO NIE WSZYSTKO

Mamy już obraz i muzykę. Brakuje jeszcze paru fajerwerków czyli jak skutecznie uatrakcyjnić gotowy już film. Tutaj do akcji wkroczył Craig z Motif Studio (motifstudios.co.za) odpowiedzialny za oprawę graficzną. Craig zajął się początkowym intrem oraz mapami elektrowni atomowej. Dzięki pracy Craiga, widzowi łatwiej jest się zorientować w którym miejscu aktualnie przebywam.

Przekrój bloku elektrowni atomowej

Zbliżenie i pokazanie miejsca w którym aktualnie się znajduję

Kadr z początkowego intra

Jeśli chcecie zobaczyć więcej to poniżej zamieszczam demo Craiga, na którym jak zauważyłem są też fragmenty stworzone na potrzeby Alone in the Zone.
 

Podoba się?

W tym miejscu nie można zapomnieć o tłumaczach, którzy zaledwie na kilka dni przed premierą otrzymali oryginalną narrację do filmu. Mając przykre doświadczenia z rodzimymi tłumaczami, często robiącymi podstawowe błędy, uznałem, że obce wersje językowe opracują prawdziwi native speakerzy dla których język polski nie jest ojczystym językiem. Za wersję niemiecką odpowiedzialny był Maxi Bornmann a za wersję angielską Emma Heillig.

Jak widać cała ekipa była międzynarodowa a praca ze wszystkimi to czysta przyjemność. Alone wcale nie był taki alone :)

TRUDNE DECYZJE

Niestety, nie wszystko poszło równie gładko. Musiałem podjąć kilka kontrowersyjnych decyzji, które zaważyły na ostatecznym kształcie filmu. Jedną z nich było zastąpienie lektora napisami w filmie. Uznałem, że lepiej poświęcić wygodę słuchania narracji filmowej na rzecz wyeksponowania samej muzyki. Gdyby lektor czytał tekst, muzyka musiałaby zostać ściszona. To zbyt wiele. Muzyka w filmie gra zbyt duża rolę, żeby ją sprowadzać do roli zwykłej muzyki ilustracyjnej. Inna sprawa dotyczyła wyglądu samej płyty. Płyta celowo została nagrana a nie tłoczona ze względu na umieszczenie w każdym filmie indywidualnych danych każdego nabywcy. Nie dało się tego zrobić na płycie tłoczonej. Mam jednak nadzieję, że wyjątkowość samego filmu i jego atrakcyjność zrekompensuje Wam ten wizualny tylko defekt.

SPRZĘT

Wiele osób mnie pyta, jakiego sprzętu użyłem przy kręceniu filmu. To kolejny dylemat jaki napotkałem. Z jednej strony mogłem użyć profesjonalnej kamery Sony EX1. Mielibyście super obraz tyle że nie wszedłbym z nią do większości obiektów. Z prostych powodów. Zbyt duże rozmiary i waga, uniemożliwiające przymocowanie do kasku lub wspinaczkę na szczyty anten. Z kolei użycie małych kamer typu GoPro lub VholdR miało swoje istotne ograniczenia. Najważniejszym była zbyt niska jakość obrazu, zwłaszcza w trudnych warunkach oświetleniowych (jakość obrazu z tej kamerki możecie zobaczyć TUTAJ). Po jednorazowych testach w Czarnobylu, Vhold odstawiony został na półkę. Trzeba było pójść na kompromis i znaleźć coś pomiędzy. Sony HDR-CX550 wydawał się najrozsądniejszym rozwiązaniem. Stosunkowo nieduża, mająca jednakże dużo lepszą i czulszą optykę niż miniaturowe kamerki. Do tego konwerter szerokokątny, najlepszy z możliwych do tego typu kamer czyli Century Optics Ultra Fisheye MKII. Mimo wszystko zestaw wraz z akumulatorem i kilkoma dodatkami (sterowanie, ochrona przed wodą) ważył prawie 1 kg. Dla porównania Vhold waży 120g a Sony EX1 aż 3 kg. Ale kamera to nie wszystko. Trzeba było jeszcze ten sprzęt na czymś zamontować. Z pomocą przyszedł mi Leszek Potępa (www.wasiu.eu), skoczek spadochronowy oraz producent kasków do skoków. W taki oto sposób stałem się posiadaczem indywidualne zaprojektowanego kasku do którego wreszcie mogłem przymocować kamerę. No i przy okazji wiecie już do czego wkrótce wykorzystam swój kask :).

Sprzęt w akcji. (Foto: Stephanie Theune)

Ujęcie na dźwigu (Foto: Stephanie Theune)

I najważniejsze. Oświetlenie. Bez niego nie zobaczylibyście wielu ciekawych lokalizacji. Zwłaszcza podziemi w których panuje całkowita ciemność lub ogromnych wnętrz 5 bloku elektrowni. Tutaj z pomocą przyszedł mój dobry znajomy Bartek Grynda (www.gralmarine.com), znany producent oświetlenia podwodnego. Oświetlenia wykorzystywanego w ekstremalnych warunkach, najczęściej dużych głębokościach. Tutaj również nie udało się skorzystać z istniejących już rozwiązań. Oświetlenie dużej mocy wymaga bowiem chłodzenia, 6 diod wysokiej mocy to łącznie 48W. W wodzie nie stanowi to żadnego problemu, na powierzchni jednak wymagało skonstruowania odpowiedniego radiatora wspomaganego wentylatorem. I do tego mała elektrownia w kieszeni czyli sporych rozmiarów akumulator. A już niedługo zabieram na testy nowe oświetlenie, mocniejsze diody najnowszej generacji – ma być 3x mocniej.

Oświetlenie w bloku 5 (Foto: Stephanie Theune)

Oświetlenie w bloku 5 (Foto: Stephanie Theune)

KOMENTARZE:

Co do filmu to chyba znowu muszę nim nacieszyć oko i UCHO. Ucho też bo podkład muzyczny jest naprawdę dobry i świetnie “komentuje” obraz ( przykładowo: głosy dzieci w przedszkolu – trochę jak z horroru albo innego FEARa :) W ogóle film jest złożony jakby na zamówienie kogoś kto ma psychikę postapokaliptyczną :) Językiem fanatyka STALKERa to czyste FPP … kamera na kasku robi swoje …
-wanderer

Podsumowując – nie wyobrażam sobie by ktoś zainteresowany tym tematem (a na tej stronie to chyba wszyscy tacy), nie obejrzał tego filmu. Naprawdę warto nie kupić 2 flaszek a w zamian mieć w posiadaniu własną kopię.
- Acik

Ja mam wersję zwykłą na DVD i przed chwilą obejrzałem film (jutro obejrzę materiały dodatkowe). Jednym słowem film zajebisty, niezła muzyka i pełen profesjonalizm wykonania. Nawet moją dziewczynę zainteresowało i obejrzała ze mną cały film, tak więc plus dla autora.
-xKoweKx

Film jest perfekcyjnie zmontowany w całość i przyjemnie się oglądało. Świetny pomysł z tą kamerą umieszczoną na głowie. Jestem pełen podziwu wykonania jak i samej podróży „w głąb” strefy Pana Arkadiusza. Soundtrack świetnie wpada w ucho i pasuje idealnie do wyświetlanego obrazu, szkoda że nie ma go w formacie mp3. Naprawdę, nie spodziewałem się takiego świetnego dokumentu. Warto film zakupić.
- ogur22

Niesamowite było wejście na Oko Moskwy! Super!
Mam tylko jedno ALE. Mało, mało i jeszcze raz mało. Więcej takich produkcji!
- Justi